Ik ben hier om de trouw aan het Evangelie te bevestigen en te hernieuwen

Majesteiten,
Koninklijke Hoogheden,
geachte autoriteiten en leden van het corps diplomatique,
dames en heren:

Ik dank de Heer voor deze ontmoeting en spreek mijn dank uit voor de uitnodiging om deze apostolische reis naar Spanje te maken: een reis in verschillende etappes, die elk een aspect zullen onthullen van de veelzijdige rijkdom van een groot land dat al bijna twee millennia het Woord van het Evangelie heeft omarmd. De traditie heeft de eerste evangelisatie van het Iberisch schiereiland altijd in verband gebracht met de prediking van de apostel Jakobus de Meerdere. Deze band is van aanzienlijk theologisch belang, omdat zij het besef van de lokale Kerk uitdrukt dat zij in continuïteit staat met de apostolische zending die op Pinksteren is ontstaan. De eeuwenoude band tussen het christelijk geloof en dit land, hoewel deze enerzijds de veelzijdige identiteit van uw volk niet volledig omvat, heeft anderzijds de cultuur ervan diepgaand gevormd en vormt een bron van hoop en richting te midden van de uitdagingen die wij vandaag als menselijke familie samen moeten aangaan. Ik denk aan de uitingen van het volksgeloof die in elke stad en elk dorp een authentisch drama van de verlossing vormen, op het ritme van het jaar en in de verschillende contexten van het leven. Samen met het artistieke en muzikale erfgoed, met de vele broederschappen en liefdadigheidsverenigingen, getuigen zij van de vruchtbare ontmoeting tussen Jezus Christus en uw volk. Het is een volk vol passie, dat van het leven houdt en dat ook laat zien!

Ik kom onder jullie om een hernieuwde trouw van de gelovigen aan het Evangelie te bevestigen, aan te moedigen en te inspireren, evenals een diepere verzoening en samenwerking tussen de verschillende krachten van deze natie. Jullie eigen geschiedenis laat namelijk zien dat niet de cultuur van de confrontatie, maar die van de ontmoeting stabiliteit en welvaart brengt. De vredesboodschap die in deze tijden helaas voor sommigen naïef en voor anderen provocerend klinkt, vindt weerklank bij hen die zich niet opsluiten in voorgeprogrammeerde ideologieën, maar zich openstellen voor de waarheid. Zoals paus Franciscus ons heeft geleerd, bestaat er inderdaad "een bipolaire spanning tussen het idee en de werkelijkheid". De werkelijkheid is er gewoon, het idee wordt uitgewerkt. Tussen beide moet een voortdurende dialoog tot stand worden gebracht, om te voorkomen dat het idee zich uiteindelijk van de werkelijkheid losmaakt. Het is gevaarlijk om te leven in het rijk van het woord alleen, van het beeld, van de sofismen." Paus Franciscus - Postsynodale Apostolische Exhortaties - De vreugde van het Evangelie - Over de verkondiging van het Evangelie in de wereld van vandaag - Naar aanleiding van de Bisschoppensynode 2012 over de nieuwe evangelisatie (24 november 2013) : 231[[4984|231]] In feite – zo concludeerde hij – "is de werkelijkheid superieur aan het idee." Paus Franciscus - Postsynodale Apostolische Exhortaties - De vreugde van het Evangelie - Over de verkondiging van het Evangelie in de wereld van vandaag - Naar aanleiding van de Bisschoppensynode 2012 over de nieuwe evangelisatie (24 november 2013) : 231[[4984|231]] De waarheid is altijd groter dan wijzelf en daarom verrast ze ons en trekt ze ons naar wegen van zuivering en verzoening, waarin de dialoog met de anderen – en met de Andere met een hoofdletter – van fundamenteel belang wordt.

In dit verband wil ik verwijzen naar twee figuren uit dit land die al vijf eeuwen lang het leven van de Kerk en de spirituele zoektocht van velen voeden, zelfs tot voorbij de zichtbare grenzen ervan. Het gaat om Johannes van het Kruis en Teresia van Ávila, die vrienden werden in hun passie voor het goddelijke Mysterie. Hun mystiek is er een met open ogen, dat wil zeggen, niet vervreemd van de geschiedenis, maar juist tot de kern van de kwesties, tot het hart van de werkelijkheid. Met name bij het interpreteren van de veranderingen en het verdragen van de spanningen die onze tijd zo duister maken, helpt ons het thema van de nacht, dat zo dierbaar was voor de heilige Johannes van het Kruis, wiens jubileumjaar we vieren. In zijn dorst naar licht leerde hij, paradoxaal genoeg, de duisternis te waarderen – "gelukkige nacht" Johannes van het Kruis - Nosce Oscura (0)[[4033|+0]] – als de tijd waarin de ziel zich bevrijdt van wat zij dacht te kennen en te bezitten. Ook vandaag is datgene wat ons het meest beangstigt, wat bij velen de duisternis van de rede en het geweld van de emoties veroorzaakt, het onbekende, waarvoor het gevoel kan overheersen dat we geen kaarten meer hebben, de desoriëntatie. Daarom zijn er, ook in het openbare leven, mannen en vrouwen nodig die in de duisternis het licht aanvoelen; in het einde een mogelijk begin, bijna het doorbreken van een waarheid als licht dat nog verblindt, maar dat – als we vertrouwen en vrede vinden – ons zachtjes naar zichzelf zal leiden: "O nacht die leidde! O nacht, vriendelijker dan de dageraad! O nacht die de Geliefde met de geliefde verenigde, de geliefde in de Geliefde getransformeerd!" Johannes van het Kruis - Nosce Oscura (0)[[4033|+0]]

Onze tijd, die ogenschijnlijk wordt geteisterd door verschrikkelijke onevenwichtigheden en conflicten, schreeuwt in het diepst van haar wezen om vrede, om een nieuw begrip van de menselijke persoon en zijn onschendbare waardigheid, om de beschaving van de liefde. vgl: Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) : 186[[[9800|186]]]

De heilige Teresia beschrijft ditzelfde traject met het beeld van het innerlijke kasteel. Terwijl we van kamer naar kamer gaan naar de meest intieme plek – dat wil zeggen, ieder naar zijn eigen hart, heiligdom van de waarheid –, wordt de ruimte groter, gaat de geest open, worden tegenstrijdigheden opgelost, lossen spanningen op, vinden anderen hun plaats, wordt het universum een thuis. Het gaat hier niet om een intimistische vlucht, maar om een radicale openstelling voor de totus Alius et semper Novus, die tot stand komt wanneer we terugkeren naar onszelf. Deze dimensie van de mens is de reden waarom de vrijheid van godsdienst en geweten beschermd moet worden.

Vandaag lijkt de verleiding om populariteit te winnen door het vuur van de polarisaties aan te wakkeren toe te nemen in plaats van af te nemen; de menselijke waardigheid wordt nog steeds geschonden. Daarom hebben we cultuur nodig, innerlijkheid, vrij en kwalitatief hoogstaand onderwijs, we hebben transcendentie nodig. En toch zijn vanuit deze donkere nachten mannen en vrouwen die trouw zijn aan de waarheid ertoe gedreven om van kamer naar kamer te gaan tot het punt waarop, in het geweten, gerechtigheid en vrede elkaar omhelzen. Het is van hun vrijheid dat we leren vrij te zijn.

De katholieke Kerk staat ten dienste van deze dorst van het menselijk hart. Niet op een dwingende manier, maar met het evangelische getuigenis, gesteund door een menigte martelaren en heiligen, en vandaag is zij bereid zich ten dienste te stellen van de toekomst van een volk dat verzoening en vrede zoekt.

Ik nodig iedereen uit, uit liefde voor de waarheid, om de verdeeldheid zaaiende en polariserende verhalen over jullie sociale werkelijkheid en geschiedenis achter te laten, om van vruchteloze simplificaties over te gaan naar een vruchtbare waardering van de complexiteit. Ik zie hierin een specifieke roeping van Europa, waarin Spanje een oorspronkelijke en fundamentele hoofdrol speelt. Het is het geschenk dat het Oude Continent de wereld kan geven als het jong wil blijven, want jong is wie voelt dat hij een toekomst en een missie heeft die nog steeds aanspreken. De complexiteit waarderen en bestuderen, leren deze niet te ontkennen en te beleven als een zegen, vluchten voor die identitaire benaderingen die alles lijken te verduidelijken, maar die de wereld bevolken met schimmen en vijanden: dat is de taak van wie een groot verleden achter zich heeft. De nieuwe technologieën zijn een kunstmatige omgeving geworden waarin onze fundamentele keuzes op de proef worden gesteld: daarbinnen worden vooroordelen aangewakkerd, verzwakt het kritisch denken en zaaien aanmatigende belangen doodsdriften. Aan de andere kant kan het goede standhouden en zich verspreiden.

Het is noodzakelijk, vooral van de kant van degenen die economische, politieke en institutionele verantwoordelijkheden dragen, om een kwalitatieve sprong te maken, een koerswijziging in de investeringen die bestemd zijn voor scholen, universiteiten en onderzoek, voor lokale gemeenschappen en het maatschappelijk middenveld als broedplaats voor participatie en culturele bemiddeling. Veiligheid, waarvan we ons maar al te vaak inbeelden dat die voortkomt uit wapens en muren, ontstaat veeleer door te leren samen met de ander vooruit te gaan, samen te groeien, zij aan zij. Jullie eigen geschiedenis getuigt hiervan. De aanwezigheid van de islam op het Iberisch schiereiland vormde bijvoorbeeld een langdurige politieke, culturele en religieuze realiteit. Gedurende die periode was er niet alleen sprake van confrontatie, maar werd er ook getracht een ruimte te creëren voor contact, gesprek en dialoog over de betekenis van de waarheid tussen christenen, moslims en joden. In de vertalersschool van Alfons X de Wijze werkten deskundigen uit de drie religies samen aan de vertaling van het rijke Arabische, Griekse en Hebreeuwse erfgoed, en droegen zo bij aan de verspreiding van teksten van onder meer de filosofen Averroes (1126-1198) en Maimonides (1138-1204). Met name steden als Córdoba en Toledo werden plaatsen van bemiddeling tussen talen, religies en kennis. Maar dit is de waarheid die de Europese steden vertellen, hun historische gelaagdheid, het weefsel van solidariteit dat door de eeuwen heen hun verschillen heeft gevormd en de onvermijdelijke conflicten heeft omgezet in uitgangspunten.

Zoals een andere nobele zoon van dit land ons leerde, is het in beproevingen en mislukkingen mogelijk om alles te heroverwegen: Ignatius van Loyola had deze moed, door geloof te hechten aan de troosteloosheid en de troost in zijn hart, in een oefening van onderscheidingsvermogen en verbeeldingskracht waardoor hij vrede verkoos boven wapens en heiligen boven de machtigen. Hij begreep dat het goede waarnaar hij zich aangetrokken voelde niet utopisch was, en zo veranderde zijn crisis in genade. Hetzelfde kan gebeuren met de "nieuwigheden" die ons vandaag de dag verontrusten en waarover onze gevoelens verdeeld zijn. "Laten we woorden vermijden die vernederen of tegenstellingen creëren. Laten we kiezen voor de helderheid die verlicht en de openhartigheid die wegen opent. Laten we geen naïef enthousiasme zegenen of vruchteloze angsten voeden. Laten we veeleer criteria voor onderscheidingsvermogen aangeven – de waardigheid van de persoon, de universele bestemming van de goederen, de optie voor de armen, de zorg voor het gemeenschappelijk huis, de vrede – en deze vertalen in de praktijk: verantwoorde planning, evaluaties van de menselijke en sociale impact, inclusie van de meest kwetsbaren, digitale geletterdheid, onderzoek en industrie gericht op gerechtigheid en vrede." Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) : 14[[9800|14]]

Majesteiten, Koninklijke Hoogheden, dames en heren, ik spreek mijn dank uit aan uw land voor zijn trouw aan het internationaal recht en het multilateralisme, wat zich vertaalt in een actieve inzet voor vrede en solidariteit tussen de volkeren. Tegelijkertijd moedig ik u aan om ook binnen uw land de dialoog en de sociale vriendschap te koesteren, rekening te houden met de perspectieven van de armen en de jongeren bij het vormgeven van de toekomst, de roep om autonomie en eenheid met elkaar in evenwicht te brengen, en het proces van Europese eenwording te bevorderen, niet in tegenstelling tot andere mogendheden, maar als een geschenk voor de hele menselijke familie.

Moge God Spanje zegenen!