8. Het geloof en het sociale, politieke en economische leven (GS, 63-76)

Dierbare broeders en zusters, goedemorgen en welkom!

De sociale dimensie is niet alleen een integraal onderdeel van de menselijke natuur, maar ook van ons geloof in Jezus Christus, als een kostbaar erfgoed dat wij ontvangen door de incarnatie van de Zoon van God. De constitutie De vreugde en de hoop - Gaudium et spes[575|+0] herinnert hieraan in de hoofdstukken De vreugde en de hoop - III[575|+95] en De vreugde en de hoop - IV[575|+118] van het tweede deel, gewijd aan het economisch-sociale leven en dat van de politieke gemeenschap. Ook op deze gebieden biedt het christelijk geloof criteria voor onderscheiding.

De concilievaders wijzen allereerst op het gevaar voor de wereldvrede dat voortvloeit uit de onevenwichtigheden die verband houden met een economische ontwikkeling die niet rechtvaardig is en geen respect toont voor de schepping. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 63[[[575|63]]] Een vooruitziende visie, die helaas in het laatste deel van de vorige eeuw bevestiging heeft gevonden en die we vandaag de dag nog sterker waarnemen. Om het roer om te gooien – zo waarschuwt het document – volstaat technische ontwikkeling niet: "daarvoor zijn heel wat hervormingen nodig in het sociaaleconomisch leven en wordt er van eenieder een omschakeling verlangd in mentaliteit en levenshouding." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 63[[575|63]]

Daarom presenteert De vreugde en de hoop - Gaudium et spes[575|+0] in het kort de christelijke visie op economische ontwikkeling, die altijd ten dienste van de mens moet staan en onder controle van de mens moet blijven. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 64[[[575|64]]] Hier komt het concept van integrale ontwikkeling al duidelijk naar voren, dat de heilige Paulus VI vervolgens centraal zal stellen in zijn encycliek Populorum Progressio[266] (1967). Meer dan ooit actueel zijn ook de oproepen om zich in te zetten voor het uitbannen van discriminatie ten nadele van de zwakste sociale groepen en migranten. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 66[[[575|66]]]

De kern van de economie is het werk. Daarmee ontwikkelt de mens zich als persoon, voorziet hij in de behoeften van zijn gezin, geeft hij uiting aan zijn talenten, neemt hij deel aan het maatschappelijk leven en bouwt hij aan een betere wereld door mee te werken aan Gods scheppingswerk. Arbeid mag nooit worden misbruikt ten koste van mensen, het algemeen welzijn of de schepping. De ware uitdaging is iedereen de kans te bieden zijn of haar capaciteiten ten volle te benutten: werkloosheid, uitbuiting en arbeidsomstandigheden die de gezondheid en zelfs het leven in gevaar brengen, zijn onaanvaardbaar. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 67[[[575|67]]] Werknemers hebben het recht en de plicht om deel te nemen aan beslissingen die hun werk betreffen, ook in verenigingsverband, en conflicten aan te pakken door middel van dialoog en geweldloze acties. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 68[[[575|68]]]

In deze context herinnert het Concilie aan een van de fundamentele beginselen van de sociale leer, namelijk de universele bestemming van de goederen van de aarde vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 69[[[575|69]]], en past dit toe op het financiële gebied door te stellen dat "allen, die over deze investeringen en over de organisatie van het economische leven hebben te beslissen, particulieren, groepen of publieke overheid, moeten (...) enerzijds om te voorzien in hetgeen noodzakelijk is voor een behoorlijk bestaan van de enkelingen en van de gehele gemeenschap, anderzijds om vooruit te zien naar de toekomst en een billijk evenwicht tot stand te brengen tussen de behoeften van de huidige individuele en collectieve consumptie en de eisen van investeringen voor de komende generatie.2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 70[[575|70]]

De vreugde en de hoop - Gaudium et Spes[575|+0] gaat vervolgens in op de politieke gemeenschap en waardeert verschillende positieve tekenen in de hedendaagse tijd, met name het feit dat "een levendiger besef van de menselijke waardigheid ontstaat in verschillende delen van de wereld het streven naar een politiek-juridische orde, waarin de rechten van de persoon in het publieke leven beter worden beschermd". 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 73[[575|73]]

De politieke gemeenschap bestaat ten dienste van het algemeen welzijn, dat bestaat uit "het geheel van voorwaarden voor het sociale leven, die de mensen, gezinnen en groepen in staat stellen, hun eigen volmaaktheid vollediger en gemakkelijker te bereiken." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 74[[575|74]] Ook de uitoefening van het politieke gezag moet altijd gericht zijn op het algemeen welzijn; dit gezag wordt gestructureerd en functioneert volgens de lokale en historische omstandigheden, maar heeft altijd het welzijn van de gehele menselijke familie ter harte. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 74[[[575|74]]]

De vreugde en de hoop - Gaudium et Spes[575|+0] bevestigt dat "politieke gemeenschap en de Kerk zijn op hun eigen gebied onafhankelijk van elkaar en autonoom. Maar zij staan beiden, zij het op verschillende gronden, in dienst van de persoonlijke en sociale roeping van dezelfde mensen. Dit dienstbetoon aan het welzijn van allen zullen zij met des te meer vrucht kunnen uitoefenen naar mate zij beiden intenser streven naar een gezonde onderlinge samenwerking." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 76[[575|76]]

Dierbaren, zich volgens deze criteria inzetten in de economie en de politiek is een manier om vrede op te bouwen. Zoals paus Franciscus in herinnering bracht: „Oorlog is een mislukking van de politiek en van de mensheid, een schandelijke overgave, een nederlaag tegenover de krachten van het kwaad." Paus Franciscus - Encyclieken - Fratelli tutti - Over broederschap en sociale vriendschap (4 oktober 2020) : 261[[7800|261]] Daarentegen biedt de politiek die zich bekommert om de wonden van de volkeren en van hen die onrecht ondergaan, redenen tot hoop voor de toekomst van de mensheid.

Daarom moedig ik jongeren aan om het voorbeeld te volgen van die mannen en vrouwen die op deze gebieden een goed getuigenis hebben gegeven. En ik herhaal mijn oproep aan de christelijke gemeenschappen om de vorming in de sociale leer van de Kerk nieuw leven in te blazen.

Begroeting van pelgrims
Ik groet hartelijk de Franstaligen, in het bijzonder de pelgrims uit Guinee-Conakry, België, Frankrijk en Kameroen. Broeders en zusters, mogen onze christelijke gemeenschappen toevluchtsoorden van vrede en gerechtigheid worden, om de integrale ontwikkeling van onze samenleving te ondersteunen. Moge God u zegenen!

Ik groet alle Engelstalige pelgrims en bezoekers die vandaag aan de audiëntie deelnemen, in het bijzonder die uit Engeland, Ierland, Denemarken, Malta, Nederland, Noorwegen, Nigeria, Australië, Indonesië, Japan, de Filippijnen, Thailand, Vietnam en de Verenigde Staten van Amerika. In het bijzonder heet ik de leden van de Nationale Conferentie van Roepingenbegeleiders voor Engeland en Wales welkom. Over u allen en uw gezinnen roep ik de vreugde en vrede van onze Heer Jezus Christus af. God zegene u!

Ik heet de Duitstalige pelgrims van harte welkom. Leef en getuig van het geloof in Christus, opdat zijn rijk van gerechtigheid, vrede en liefde moge komen.

Ik groet de Spaanstalige pelgrims van harte. Aanstaande vrijdag vertrek ik naar Zuid-Amerika, voor een bezoek aan Uruguay, Argentinië en Peru. Ik vertrouw mij toe aan uw gebeden, opdat deze reis het geloof versterkt, de hoop vernieuwt, het vuur van de naastenliefde weer doet oplaaien en een stimulans mag zijn om het Evangelie met vreugde te blijven verkondigen. Moge God u zegenen. Hartelijk dank.

Ik richt mijn hartelijke groeten tot de Chinees sprekende mensen. Lieve broeders en zusters, moge de bescherming van de Heer u altijd vergezellen in uw dagelijkse bezigheden. Ik zegen u van harte!

Mijn hartelijke welkomstgroet aan de Portugeestalige pelgrims! Laten we de Heer vragen dat degenen die politieke ambten bekleden altijd mogen werken voor het algemeen welzijn, en ernaar streven de gave van de vrede te bewaren. Moge God u zegenen!

Ik groet de gelovigen die Arabisch spreken. Ons geloof in Christus roept ons op om van ons werk en onze inzet in de samenleving een middel te maken om het algemeen welzijn te dienen, de menselijke waardigheid te beschermen en vrede op te bouwen. Moge de Heer u allen zegenen en u altijd beschermen tegen alle kwaad!

Ik groet de Polen van harte! Zeventig jaar geleden werden de heldhaftige primaat van Polen en Hongarije[d:169], kardinalen Stefan Wyszyński en József Mindszenty, vrijgelaten uit de gevangenis. Terugdenkend aan de woorden die paus Pius XII bij deze gelegenheid schreef in de encycliek Laetamur Admodum - Laetamur admodum[1441|+0], roep ik op te erkennen dat vrede wordt gebouwd op gerechtigheid, eerbied voor het recht en dialoog, en niet op geweld. Ik zegen jullie allemaal!

* * *
Aanstaande zaterdag, 7 november, vinden twee zaligverklaringen plaats. In Antigua Guatemala wordt Augusto Rafael Ramirez Monasterio zalig verklaard, een priester van de Orde van de Mindere Broeders die in 1983 uit haat tegen het geloof werd vermoord. Terwijl in Santander, Spanje, Francisco González de Córdova, diocesaan priester, en negenenzeventig metgezellen – priesters, seminaristen en leken – zal worden zaligverklaard, die tijdens de Spaanse vervolging van de vorige eeuw niet vreesden hun bloed te vergieten uit liefde voor Christus. Deze nieuwe zaligen maken een nieuw stukje zichtbaar van de „ontelbare menigte" van de vrienden van de Heer.

Overmorgen begin ik aan de apostolische reis naar Uruguay, Argentinië en Peru. Ik vraag u mij met uw gebed te begeleiden, opdat de Heer deze missie in die landen, die mij zo dierbaar zijn, moge zegenen.

Ik groet de Italiaanstalige pelgrims, in het bijzonder de Italiaanse Confederatie van de Tertiarissen, de vertegenwoordigers van het Actieplatform Laudato Si', de parochies van San Giovanni Battista in Canosa di Puglia en van San Lorenzo in Salerno; het sociale centrum van Tolve en de muziekband van Fondo.

Tot slot gaan mijn gedachten uit naar de jongeren, de zieken en de pasgetrouwden. Vandaag vieren we de liturgische gedenkdag van de heilige Carlo Borromeo, de vooraanstaande bisschop van het bisdom Milaan, die, bezield door een vurige liefde voor de Heer, leraar en gids van zijn broeders was. Laat u, naar zijn voorbeeld, door Christus leiden in het dagelijks leven. Aan allen mijn zegen.