De 21e eeuw: een nieuw tijdperk van martelaren?

In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
De vrede zij met u!

Eminentie,
beste broeders en zusters!

Het verheugt mij u te mogen ontvangen aan het einde van de studiedag De 21e eeuw: een nieuwe tijd van martelaren?, georganiseerd door het Dicasterie voor de Heiligverklaringen[d:539] en de Commissie Nieuwe Martelaren – Getuigen van het Geloof. Met deze benaming wordt een ruimere groep bedoeld dan alleen de martelaren voor wie een zaligverklaringsproces loopt of zij die officieel tot de zaligen en heiligen worden gerekend. De Commissie, die paus Franciscus in 2023 heeft opgericht[9960|+0], heeft immers tot doel getuigenissen te verzamelen over mensen die omwille van Christus het leven hebben verloren, los van een eventuele canonieke procedure. Zo wil zij ervoor zorgen dat hun voorbeeld niet verloren gaat.

Het gaat om broeders en zusters die, in zeer uiteenlopende geografische, historische en politieke omstandigheden, hun leven hebben gegeven voor het Evangelie. Zij herinneren ons aan de woorden van de Verrezene tijdens zijn laatste verschijning vóór zijn hemelvaart: «Wanneer de Heilige Geest over jullie komt, zullen jullie kracht ontvangen en van Mij getuigen in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, tot aan de uiteinden van de aarde» (Hand. 1, 8) [b:Hand. 1, 8]. Hun getuigenis maakt duidelijk dat ook onze tijd – gekenmerkt door een cultuur van macht, grenzeloze machtsuitoefening en de voortdurende ontwikkeling van wapensystemen vgl: Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) - hoofdstuk V[[[9800|+235]]] – een tijd is waarin het heldhaftige getuigenis zichtbaar wordt van hen die wij graag “nieuwe getuigen van het geloof” noemen.

Velen van hen worden gedood als gevolg van machtsmisbruik of door criminele organisaties, omdat zij zich als christenen, in naam van het Evangelie, tegen onrecht verzetten. Het begrip “getuige van het geloof” is juist ontstaan om recht te doen aan complexe historische situaties waarin de motieven van de daders niet uitdrukkelijk kunnen worden herleid tot “haat tegen het geloof”. Vanuit dit perspectief heeft het werk van de Commissie Nieuwe Martelaren – Getuigen van het Geloof, ondersteund door het Dicasterie voor de Heiligverklaringen[d:539], vooral een historisch en informatief karakter en geen juridisch karakter. De aandacht gaat daarbij eerder uit naar de innerlijke houding van het slachtoffer dan naar de beweegredenen van de vervolger. Men kijkt met andere woorden naar de trouw waarmee iemand Christus is blijven volgen en zijn of haar evangelische opdracht heeft vervuld, tot aan de dood.

Jezus zelf had dit tijdens het Laatste Avondmaal aangekondigd: «Jullie zullen het zwaar te verduren krijgen in de wereld, maar houd moed: Ik heb de wereld overwonnen!» (Joh. 16, 33) [b:Joh. 16, 33]. In deze getuigen van het geloof zien we hoe de kracht van het geslachte Lam hen heeft gedragen om te volharden in het goede en trouw te blijven, tot aan de uiterste gave van zichzelf uit liefde. In die overwinning op het kwaad vinden zij de zekerheid die diepe vrede schenkt aan wie in Hem gelooft.

In hen wordt op heldhaftige wijze zichtbaar wat de levenshouding van een christen kenmerkt: hij zoekt nooit de confrontatie, maar probeert haar juist te ontwapenen met de kracht van de zachtmoedigheid. Zoals paus Franciscus heeft geschreven: «De leerling weet zijn hele leven te geven en het zelfs op het spel te zetten tot aan het martelaarschap als getuigenis van Jezus Christus, maar het is niet zijn droom zich met vijanden te omringen; zijn verlangen is veeleer dat het Woord wordt aanvaard en zijn bevrijdende en vernieuwende kracht kan tonen.» Paus Franciscus - Postsynodale Apostolische Exhortaties - De vreugde van het Evangelie - Over de verkondiging van het Evangelie in de wereld van vandaag - Naar aanleiding van de Bisschoppensynode 2012 over de nieuwe evangelisatie (24 november 2013) : 24[[4984|24]]

De evangeliserende kracht van de nieuwe getuigen van het geloof is een van de grootste rijkdommen waarover de Kerk beschikt om het Evangelie in de wereld van vandaag te verkondigen. We denken hierbij aan de bekende woorden van de heilige Paulus VI in de apostolische exhortatie Evangelii nuntiandi[519|+0]: «De moderne mens luistert liever naar getuigen dan naar leraren, (...) en wanneer hij naar leraren luistert, doet hij dat omdat zij getuigen zijn» Paus Paulus VI - Postsynodale Apostolische Exhortaties - Evangelii Nuntiandi - Over de Evangelisatie in de Moderne Wereld (8 december 1975) : 41[[519|41]]

De getuigen van het geloof dragen geen ideologie uit, maar laten zien wat een geloof betekent dat in het dagelijkse leven werkelijk wordt beleefd. Hun geloofwaardigheid komt voort uit de overeenstemming tussen hun woorden en hun daden – een trouw die soms wordt volgehouden tot aan het uiterste offer. In culturele omgevingen die door onverschilligheid worden gekenmerkt, kunnen de “heiligheid van de deur ernaast” en het stille heldendom bijzonder veelzeggende tekenen worden. Zij kunnen iedereen aanspreken, ook wie tegenover het geloof zeer terughoudend of wantrouwig staat.

Geliefde broeders en zusters, wij kijken met bewondering naar deze broeders en zusters, als naar sterren die schitteren in de duisternis van egoïsme en onderdrukking. Zij helpen de Kerk om het licht van Christus de Heer steeds vollediger te weerspiegelen en zo de mensheid van vandaag de weg te wijzen naar een beschaving van liefde. Wij allen zijn geroepen om onze bijdrage te leveren «aan deze horizon van engagement, aan deze werkplaats van hoop.» Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) : 185[[9800|185]] Door hun leven te geven voor gerechtigheid, waarheid, vrede en vrijheid hebben de getuigen van het geloof daadwerkelijk bijgedragen aan de komst van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, die wij vol vertrouwen verwachten uit Gods barmhartigheid.

Ik dank u voor de toewijding waarmee u deze kostbare dienst verricht en wens u vruchtbare dagen van studie en onderlinge uitwisseling toe.

Moge de voorspraak van de Allerheiligste Maagd Maria, Koningin van de Martelaren, dit voor u verkrijgen. En moge u de apostolische zegen vergezellen die ik van harte aan u allen schenk.