3. De menselijke gemeenschap (GS, 23-32)

Broeders en zusters, goedendag en welkom!

In het tweede hoofdstuk, dat gewijd is aan de ‘menselijke gemeenschap’, nodigt de constitutie Gaudium et spes[575|+0] ons uit om de "toename van de betrekkingen tussen de mensen» te beschouwen als «een van de belangrijkste aspecten van de wereld van vandaag". 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 23[[575|23]] Tegelijk benadrukt zij dat deze ontwikkeling haar diepste vervulling moet vinden "in een gemeenschap van personen», waarin 'wederzijds respect voor hun volledige geestelijke waardigheid' onmisbaar is." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 23[[575|23]]

Deze woorden zijn vandaag misschien nog urgenter dan toen ze werden geschreven. Enerzijds bieden de technologische ontwikkelingen, de verspreiding van massamedia en sociale media en het steeds ruimere gebruik van artificiële intelligentie nieuwe mogelijkheden. Ze helpen grenzen en afstanden te overbruggen. Anderzijds dreigen menselijke relaties minder persoonlijk en steeds meer virtueel te worden. Daarbij bestaat het gevaar dat wij eraan gewend raken beslissingen die alleen het menselijk geweten toekomen, over te laten aan algoritmen. De christelijke gemeenschap wil daarom bijdragen aan een samenleving waarin relaties echte inhoud hebben en waarin persoonlijke ontmoeting en menselijke nabijheid hun volle betekenis behouden.

Het Concilie nodigt ons uit om hiervoor inspiratie en kracht te putten uit Gods scheppingsplan. God heeft gewild dat «alle mensen één familie zouden vormen en elkaar als broeders zouden behandelen». Daarom is «de liefde tot God en tot de naaste het eerste en grootste gebod». In Christus heeft dit gebod zijn volledige openbaring en verwezenlijking gevonden. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 24[[[575|24]]]

De ontplooiing van de menselijke persoon en de ontwikkeling van de samenleving zijn nauw met elkaar verbonden. Wie beide tegenover elkaar plaatst of van elkaar losmaakt, doet tekort aan beide. De geschiedenis, ook die van de jongste tijd, maakt dat duidelijk. Daarom mogen wij niet ophouden samen met de vaders van het Tweede Vaticaans Concilie te herhalen dat "de menselijke persoon, die van nature absoluut behoefte heeft aan een sociaal leven, het beginsel, het subject en het doel is en moet zijn van alle maatschappelijke instellingen". 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 25[[575|25]]

Vanuit dit perspectief benadrukt Gaudium et spes[575|+0] dat de verscheidenheid tussen mensen en volkeren niet als een gevaar of bedreiging moet worden beschouwd, maar als een mogelijkheid tot verrijking en groei. Tegenstellingen, die soms ontaarden in geweld, zijn een gevolg van de macht van de zonde en van de manier waarop zij onze mentaliteit en ons handelen op alle niveaus beïnvloedt. Zo ontstaan verwoesting en dood. Daarom moeten wij ons steeds meer openstellen voor een andere logica: die van wederkerigheid, delen en zorg voor elkaar. Ook het menselijk lichaam leert ons dit, want de verschillende ledematen kunnen niet zonder elkaar en zijn op elkaar aangewezen. Vgl: 1 Kor. 12, 21-25 [[b:1 Kor. 12, 21-25]]

Op dit punt biedt de pastorale constitutie ook een beknopte definitie van het „algemeen welzijn“, waarbij wordt herinnerd dat dit bestaat uit „het geheel van die omstandigheden in het sociale leven die zowel groepen als individuele leden in staat stellen hun eigen volmaaktheid vollediger en sneller te bereiken“. 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 26[[575|26]] Tegelijkertijd erkent de constitutie de onderlinge afhankelijkheid tussen volkeren en stelt zij dat ‘elke groep rekening moet houden met de behoeften en de legitieme aspiraties van andere groepen, ja zelfs met het algemeen welzijn van de gehele menselijke familie’. 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 26[[575|26]]

Vanuit deze benadering wijzen de concilievaders vervolgens op enkele ‘praktische gevolgen van de grootste urgentie’. 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 27[[575|27]] Allereerst het respect voor de menselijke persoon. Zo staat in Gaudium et spes[575|+0]: „Alles wat tegen het leven zelf is, zoals elke vorm van moord, genocide, abortus, euthanasie en zelfs vrijwillige zelfmoord; alles wat de integriteit van de menselijke persoon schendt, zoals verminkingen, martelingen van lichaam en geest, psychologische dwang; alles wat de menselijke waardigheid aantast, zoals onmenselijke levensomstandigheden, willekeurige gevangenneming, deportaties, slavernij, prostitutie, de handel in vrouwen en jongeren, of ook de schandelijke arbeidsomstandigheden, waarbij werknemers worden behandeld als louter instrumenten om winst te maken, en niet als vrije en verantwoordelijke personen: al deze zaken, en andere soortgelijke, zijn zeker schandelijk“. 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 27[[575|27]]

Tweede gevolg: respect en liefde, ook voor tegenstanders of voor degenen die anders denken en handelen dan men zelf doet vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 28[[[575|28]]]

Ten derde: de fundamentele gelijkheid van alle mensen, die sociale rechtvaardigheid vereist. Het document zegt: „Elke vorm van discriminatie met betrekking tot de fundamentele rechten van de persoon, zowel op sociaal als op cultureel gebied, op grond van geslacht, ras, huidskleur, sociale status, taal of godsdienst, moet worden overwonnen en uitgebannen, omdat deze in strijd is met Gods plan“ 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 29[[575|29]]

Ten slotte sporen de concilievaders aan om de individualistische mentaliteit te overwinnen en een houding van verantwoordelijkheid en participatie aan te nemen. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 30[[[575|30]]]

Beste broeders en zusters, deze visie op de mensheid als „gemeenschap van personen” is een kostbare erfenis die het Tweede Vaticaans Concilie ons heeft nagelaten. Het helpt ons allen bij het vormen van een persoonlijk en gemeenschappelijk oordeel, om de sociale en politieke projecten van vandaag op verantwoorde wijze te beoordelen, op basis van de criteria van de waardigheid van de menselijke persoon, sociale rechtvaardigheid en vrije deelname aan de opbouw van het algemeen welzijn. Want de toekomst van de mensheid hangt af van de inzet van ieder van ons om samen met God en met onze medemensen te werken aan de opbouw van een menselijkere wereld. vgl: 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 30[[[575|30]]]