Blijf ijveren voor een vrede die ongewapend is en ontwapenend werkt

Mijnheer de president,
Geachte autoriteiten en leden van het diplomatiek corps,
Dames en heren,

Het is mij een groot genoegen vandaag bij u te zijn. Ik ben u bijzonder dankbaar, mijnheer de president, voor uw hartelijke uitnodiging om Frankrijk te bezoeken en ik dank u voor de welkomstwoorden die u zojuist tot mij hebt gericht. Via u groet ik ook allen die in dit land wonen, dat een rijk cultureel en religieus erfgoed bezit. Samen vormen zij een volk waarin de diversiteit aan afkomst bijdraagt aan het verlevendigen van het democratische leven en het verrijken van de kunst van het samenleven. Ik wil u tevens verzekeren, mijnheer de president, dames en heren, dat Frankrijk zeer vaak in de gedachten van de paus is, die zijn Normandische en Béarnaise familieafkomst niet vergeet.

Mijn bezoek aan Frankrijk begint in de hoofdstad van uw land, Parijs, dat vaak de Ville lumière wordt genoemd. Al eeuwenlang schittert Frankrijk als een cultureel, artistiek en spiritueel baken, niet alleen in Europa, maar ook in de wereld. Gesteund door zijn kathedraalscholen, universiteiten en academies – essentiële plaatsen voor het zoeken naar de waarheid – heeft Frankrijk bijgedragen aan de vorming van de geest van volkeren, ver buiten zijn grenzen. De verlichting van uitzonderlijke Franse geesten, die tegelijkertijd grote katholieken waren, onderstreept hoezeer wetenschap, kunst, literatuur en filosofie kunnen bijdragen aan het welzijn van de mensheid, mits ze gericht zijn op het zoeken naar het schone, het goede en het ware, opdat de wereld het leven heeft.

Franse vakkennis staat op talrijke gebieden synoniem voor uitmuntendheid. Dit kwam met name op opmerkelijke wijze tot uiting in het omvangrijke restauratieproject van de Notre-Dame van Parijs, waaraan talrijke instellingen, zowel particuliere als openbare, vanaf het begin hebben deelgenomen; en waaraan u, mijnheer de president, bijzondere aandacht hebt besteed, waarvoor ik u dank. Ik spreek mijn erkentelijkheid uit aan alle ambachtslieden en vakmensen die zich hiervoor hebben ingezet. De recente heropening van de kathedraal voor de viering van de eredienst, alsook voor bezoekers uit de hele wereld, is niet alleen de bekroning van een technisch hoogstandje, maar ook het symbool van herwonnen hoop, het bewijs dat wat men voor altijd vernietigd waande, dankzij ieders medewerking opnieuw tot leven kan komen, en het getuigenis van een eenheid die tot stand is gekomen door gezamenlijke inspanningen. Zo'n prachtige prestatie moet alle actoren in het politieke, sociale en religieuze leven van het land inspireren tot een nieuwe impuls om onophoudelijk te werken in een geest van eenheid, met de kracht van een levende hoop.

Frankrijk is ook een land met rijke christelijke wortels. Sinds de heilige Irenaeus en de doop van Clovis heeft de ziel van uw vaderland zich ontplooid door uit het christendom een spirituele, culturele, intellectuele, artistieke en missionaire bezieling te putten, die vandaag de dag over de hele wereld uitstraalt. Zo bloeide in het Frankrijk van de 16e eeuw het humanisme op, dat ernaar streefde het Grieks-Romeinse erfgoed en het christelijk geloof te verenigen. De beroemde denkers van de Renaissance en vervolgens van de Grote Eeuw werden opgevolgd door die van de Verlichting, waarbij Frankrijk de wereld ware verworvenheden schonk; waaronder de erkenning van de Rechten van de Mens, verankerd in de aard van de menselijke persoon, in het bijzonder de godsdienstvrijheid. Deze voortdurende aandacht voor de waardigheid die inherent is aan elke mens vindt weerklank in uw nationale motto. Vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn niet louter woorden die op de frontons van uw openbare gebouwen zijn gegraveerd, maar verwijzen naar universele ethische eisen die ook in de evangelische boodschap een onuitputtelijke bron van inspiratie en vervulling vinden.

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die in deze stad Parijs werd afgekondigd – en waarbij de Franse jurist en Nobelprijswinnaar voor de Vrede, René Cassin, een vooraanstaande rol speelde bij de totstandkoming ervan – had tot doel een algemeen bewustzijn te creëren van de onvervreemdbare waardigheid van de menselijke persoon. De heilige Johannes Paulus II, die dit document beschouwde als „een ware mijlpaal op de weg naar de morele vooruitgang van de mensheid", was zich ervan bewust dat „elke bedreiging van de mensenrechten, zowel op het gebied van materiële als op het gebied van geestelijke goederen, even gevaarlijk is voor de vrede, omdat zij de mens altijd in zijn geheel raakt". Catechismus van de Katholieke Kerk[1]

De kwestie van het respect voor de menselijke waardigheid en de fundamentele rechten en vrijheden die voortvloeien uit de menselijke natuur, doet zich in elk tijdperk voor en moet gelijke tred houden met de ontwikkelingen in de samenleving en de technische vooruitgang. Immers, „door de eeuwen heen heeft de technologische ontwikkeling bijgedragen tot een aanzienlijke verbetering van de levensomstandigheden van de mensheid; tegelijkertijd heeft elke stap in de vooruitgang ook de dubbelzinnige kant blootgelegd van instrumenten die schade kunnen aanrichten wanneer ze niet ten dienste van het goede worden gesteld" . Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) : 4[[9800|4]] Reeds in zijn tijd zag Georges Bernanos het risico in dat blinde gehoorzaamheid en onverantwoordelijkheid de heersers zouden worden van een „Paradijs van de Machines". Hij benadrukte hoe de Franse beschaving, om hieraan te ontsnappen, juist eeuwenlang had gewerkt aan het vormen van vrije mensen, die ten volle verantwoordelijk zijn voor hun daden. Het evangelie van het leven[2]

Om deze reden leek het mij onontbeerlijk om in mijn eerste encycliek het thema van de kunstmatige intelligentie aan te snijden, teneinde de mens weer centraal te stellen in elke reflectie. Om onze menselijkheid niet te verliezen te midden van het 'paradijs van machines' dat ons dagelijks leven binnendringt en bepaalt, is het dringend noodzakelijk om de geesten te vormen tot ethisch onderscheidingsvermogen, dat in staat is te zien wat moreel goed is. Deze eis is nodig om het ware goede te herkennen dat de mens laat groeien volgens zijn primaire roeping, met onvoorwaardelijk respect voor zijn innerlijke vrijheid en zijn heilige waardigheid. In dit verband wil ik eraan herinneren dat „een werkelijk vrije samenleving geen uniformiteit oplegt, maar de diversiteit van gewetens beschermt, door autoritaire uitwassen te voorkomen en een ethische dialoog te bevorderen die het sociale weefsel verrijkt" (Toespraak tot het corps diplomatique, 9 januari 2026). Deze dialoog is des te dringender in de context van het hedendaagse Frankrijk, waar mensen met verschillende culturele en religieuze achtergronden geroepen zijn om samen te leven en hun bijdrage te leveren aan de opbouw van de samenleving.

Juist dankzij de rijkdom van zijn sociale weefsel onderscheidt Frankrijk zich al eeuwenlang door aandacht voor diversiteit en een sterk verlangen naar solidariteit. Door het voortreffelijke werk van mannen en vrouwen die trouw zijn gebleven aan hun menselijkheid en aan de waarden van het Evangelie, heeft de katholieke kerk in Frankrijk zich onophoudelijk ingezet voor het welzijn van de meest behoeftigen, en is zij zo het levende gezicht geworden van Gods tederheid en mededogen.

Laten we denken aan het werk van de heilige Vincentius a Paulo, aan de heropleving van de liefdadigheid in de 17e eeuw, en ook vandaag nog aan de talrijke katholieke instellingen waar zorgverleners onze broeders en zusters begeleiden die door lijden verzwakt zijn. Hun getuigenissen van aandacht en dienstbaarheid vormen een ware school van menselijkheid over de grootsheid van de zorg en een krachtige herinnering aan de unieke en onvervangbare waarde van ieder mens. Ze zijn ook een uitnodiging tot hernieuwde broederschap, die vereist dat we leren het leven onvoorwaardelijk te omarmen, kwetsbaarheid met tederheid te ondersteunen, elke levensfase met respect en in wederzijds vertrouwen te begeleiden, en met moed en mededogen op te komen voor degenen die geen stem hebben of zich onvoldoende gesteund voelen. Daarom bevestig ik nogmaals „met klem dat de bescherming van het recht op leven de onmisbare grondslag vormt voor elk ander mensenrecht" (Toespraak tot het diplomatiek corps, 9 januari 2026).

Tegenwoordig bestaat de verleiding om van de wetenschap een oplossing en troost voor al ons lijden te verwachten. Het risico is vaak dat we in een illusie vervallen. Wanneer wetenschap en technologie niet door het geweten worden geleid, kunnen ze onmiddellijke oplossingen bieden die lijken te beantwoorden aan de verlangens en het leed van mannen en vrouwen, maar die hen in werkelijkheid ernstig kunnen afleiden van het goede waarnaar zij diep van binnen verlangen.

Ik constateer soms met bezorgdheid de huidige ontsporingen in samenlevingen die het gevaar lopen wetenschap en technologie te misbruiken voor winstgevende ondernemingen die genetische manipulatie, draagmoederschap, de aankoop van organen of het aanbieden van een geprogrammeerde dood bevorderen. Laten we niet vergeten dat wederzijds respect en de bescherming van het leven van ieder mens een verantwoordelijkheid is van iedereen, die begint met een bekering van verstand en hart, en die een oprechte en onbaatzuchtige inzet voor onze broeders en zusters vereist.

Hoe kunnen we in een dergelijke inzet niet ook de uitdrukking zien van het rechtmatige secularisme van de aardse samenleving? De christen die betrokken is bij het openbare leven en handelt volgens het licht van zijn door het geloof verlichte geweten, kan niet worden beschouwd als een bekeerling of een bedreiging voor de eenheid van het vaderland. Want „het ware secularisme sluit de religieuze dimensie niet uit, maar weet er juist gebruik van te maken als een educatieve bron" Paus Leo XIV - Toespraak tot...Paus Leo XIV - Toespraak tot de deelnemers aan de nationale bijeenkomst van leraren katholiek godsdienstonderwijs, 25 april 2026

Dat is precies de reden waarom de katholieke school een volwaardige plaats inneemt in het onderwijslandschap van een land als Frankrijk. „Dit past overigens in een bredere houding, die onmisbaar is voor elke dialoog, zowel op school als in de samenleving: weten en waarderen wie men is, om de ander met respect en een open geest tegemoet te kunnen treden." Paus Leo XIV - Toespraak tot...Paus Leo XIV - Toespraak tot de deelnemers aan de nationale bijeenkomst van leraren katholiek godsdienstonderwijs, 25 april 2026

Een juiste seculiere opvatting houdt dus niet in dat religie uit de openbare ruimte of het onderwijs wordt uitgesloten, maar dat er wordt gewerkt aan een dialoog tussen de staat en de religieuze instellingen, waarbij zij hun krachten bundelen ten dienste van het algemeen welzijn, opdat de wereld leven heeft. In dit verband spreek ik mijn waardering uit voor het werk dat is verricht in het kader van het Dialoogforum tussen de Heilige Stoel, de katholieke Kerk in Frankrijk en de Franse regering. Het onvermoeibare werk van de katholieke Kerk, met de rijkdom aan uitingen en instellingen, is inderdaad van onschatbare waarde en prijzenswaardig voor het welzijn van de hele samenleving. Dergelijke uitwisselingen illustreren op zeer verheugende wijze deze gezonde complementariteit die tijdens het Tweede Vaticaans Concilie opnieuw werd bevestigd, in die zin dat „(de politieke gemeenschap en de Kerk), hoewel op verschillende manieren, ten dienste staan van de persoonlijke en sociale roeping van dezelfde mensen. Zij zullen deze dienst ten behoeve van allen des te doeltreffender verrichten naarmate zij onderling meer streven naar een gezonde samenwerking." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 76 - 3[[575|76]]

Ik stel eveneens met vreugde vast dat dezezelfde bereidheid om samen elke persoon te dienen, ongeacht zijn afkomst, al eeuwenlang de samenwerking tussen Frankrijk en de katholieke Kerk inspireert ten dienste van de christenen in het Oosten. De educatieve, sociale, culturele en humanitaire activiteiten in de landen van het Midden-Oosten, in samenwerking met diverse organisaties zoals Aide à l'Église en Détresse of Œuvre d'Orient, vormen een waardevolle bijdrage aan de dialoog tussen volkeren en aan de verdediging van de rechten van ieder mens.

Dit is een veelzeggend getuigenis waarin cultuur en geloof zich voordoen als de pijlers die de harmonie tussen verschillende volkeren en religies bevorderen ten dienste van de vrede en de bemiddeling tussen mensen. Ook hier is onderwijs een bijzonder belangrijk aandachtspunt. Het blijft in feite een van de belangrijkste samenwerkingsgebieden, dat met name via het Fonds voor de scholen in het Oosten een concrete en vruchtbare uitdrukking vindt. In dit verband wil ik mijn dank betuigen aan alle mensen die zich inzetten voor dit project, dat sinds de oprichting in 2021 steun heeft kunnen bieden aan meer dan tweehonderdzestig onderwijsinstellingen in het Midden-Oosten, waaronder zeven universiteiten in Libanon en de universiteit van Bethlehem.

Maar hoe kunnen we het hebben over deze regio van de wereld, waar tweeduizend jaar geleden de Vredevorst werd geboren, zonder ook te denken aan al die bevolkingsgroepen die te lijden hebben onder de gevolgen van conflicten en aan al diegenen die worden geteisterd door de plaag van de oorlog? We kunnen niet onverschillig blijven tegenover dergelijk leed, dat de menselijke waardigheid aantast en om gerechtigheid bij God schreeuwt. De ernst van deze situaties moet ons aanspreken en roept ieder van ons, waar hij of zij zich ook bevindt, op tot een ware bekering van het hart en een verandering van houding. Door nederig te erkennen dat we elkaar nodig hebben, zullen we samen meer kunnen bijdragen aan de opbouw van de beschaving van de liefde in het hart van onze wereld, die zo complex en onderling afhankelijk is geworden. vgl: Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) : 182[[[9800|182]]] Tegelijkertijd, zoals mijn heilige voorganger Johannes XXIII in zijn tijd al bevestigde: „Gerechtigheid, wijsheid en menselijkheid eisen (...) dat er een einde komt aan de wapenwedloop; zij eisen de parallelle en gelijktijdige vermindering van de bestaande wapenvoorraden in de verschillende landen, het verbod op atoomwapens en ten slotte een naar behoren uitgevoerde ontwapening in onderlinge overeenstemming en vergezeld van doeltreffende controles" Paus Johannes XXIII - Encyclieken - Pacem in Terris - Vrede op aarde (11 april 1963) : 112[[53|112]] Er verspreidt zich inderdaad steeds meer de onjuiste overtuiging dat het bezit van kernwapens een garantie voor veiligheid zou zijn, wat een nieuwe, moeilijk te beheersen wapenwedloop aanwakkert. vgl: Paus Leo XIV - Encyclieken - Magnifica Humanitas (Voorlopige werkvertaling in opbouw) - Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie (15 mei 2026) : 194[[[9800|194]]] Vrede is echter geen evenwicht tussen krachten, maar wordt elke dag opgebouwd door dialoog en gerechtigheid.

Ik dring er dan ook bij u op aan om u nooit neer te leggen bij het vooruitzicht van een oorlog door deze als „onvermijdelijk" te beschouwen, maar om onvermoeibaar de dialoog en de diplomatie te bevorderen, teneinde vreedzame samenlevingen in stand te houden die de waardigheid en de rechten van de persoon en van de volkeren eerbiedigen. Geconfronteerd met het geratel van laarzen en de veelvormige crises die onze wereld doen wankelen, heeft Frankrijk de roeping om een onvermoeibare bouwer van vrede en multilateralisme te blijven, met name binnen ons geliefde Europa. Moge Frankrijk, trouw aan zijn waarden, het pad banen naar een vrede zonder wapens en ontwapenend, en op verantwoorde wijze zijn onvervangbare bijdrage aan de vrede leveren. Moge uw vrijheid voortdurend groeien in het belang van het algemeen welzijn. Moge uw broederschap de gehele mensheid omvatten. En moge de gelijkheid waarnaar u streeft, altijd gegrondvest zijn op rechtvaardigheid en naastenliefde, zonder de verschillen tussen mensen uit te wissen, maar door deze op harmonieuze wijze te laten bloeien ten voordele van de gehele samenleving.

Mijnheer de president, dames en heren, ik wil u nogmaals mijn dank betuigen voor deze ontmoeting die, om de woorden te gebruiken – die voor iedereen veelzeggend zijn – die Uwe Excellentie in 2018 tot de bisschoppen van Frankrijk richtte, benadrukt hoezeer „een Kerk die beweert zich niet te interesseren voor wereldlijke zaken, haar roeping niet ten volle zou vervullen; en dat een president van de Republiek die beweert zich niet te interesseren voor de Kerk en de katholieken, zijn plicht zou verzaken". De honderdste verjaardag[3] Wees verzekerd van mijn vurig gebed voor uw prachtige natie.

Moge God haar vrede, eenheid en welvaart schenken, opdat de wereld het leven heeft. Ik vertrouw deze wensen toe aan de moederlijke voorspraak van de Zalige Maagd Maria, de belangrijkste patrones van Frankrijk.

Moge God Frankrijk en alle Fransen zegenen!