De broederlijke vermaning

Het is voor mij een bron van diepe vreugde om de Heilige Mis te vieren in deze prach­tige ka­the­draal van Sint-Bavo. Ik dank Zijne Hoog­waar­dige Excellentie, mon­seig­neur Johannes Wil­li­brordus Maria Hendriks, bis­schop van Haar­lem-Am­ster­dam, voor het harte­lijke onthaal dat hij mij in het bisdom heeft gegeven, en ik felici­teer ieder­een, in het bij­zon­der pastoor Pieter Zimmermann, die gedurende vele maan­den met zoveel zorg en on­ver­moei­bare toe­wij­ding heeft gewerkt om de vie­ring van vandaag voor te berei­den. Ik draag de heilige Mis op voor de gelo­vi­gen van het bisdom Haar­lem-Am­ster­dam.

De leer van onze Heer Jezus in het Evan­ge­lie van vandaag Vgl: Mt. 18, 15-17 [[b:Mt. 18, 15-17]] is nooit ge­mak­ke­lijk na te leven, en zeker niet in de hui­dige tijd. Er is moed voor nodig om een broe­der die zon­digt terecht te wijzen. En er is nog meer moed voor nodig in onze cultuur, die de vrij­heid van het individu verafgoodt. In onze samen­le­ving bestaat er een sterk vooroor­deel tegen het feit dat iemand wordt terechtgewezen over wat goed en wat kwaad is. Als we te­gen­woor­dig iemand corri­geren die iets erns­tig ver­keerds doet, is de reactie maar al te vaak: „Jij hebt jouw waar­heid en ik heb de mijne.” Sterker nog, som­mi­ge van de erns­tigste morele misstan­den, zoals abortus en eutha­na­sie, zijn zelfs door de staat gelegaliseerd. In een derge­lijke situatie wordt het aan de kaak stellen van de ver­nie­ti­ging van een on­schul­dig en weerloos men­se­lijk leven, of het uit de weg ruimen van degenen die het eerste recht op onze zorg hebben - zij die verzwakt zijn geraakt onder de last van een erns­tige ziekte, speciale behoeften of hoge leef­tijd -, op absurde wijze beschouwd als een poging om een wette­lijk recht te beperken of af te schaffen. Maar wanneer we de waar­heid over de men­se­lijke vrij­heid begrijpen, kunnen we niet zwijgen wanneer een broe­der de gave van de vrij­heid verraadt door iets te doen wat intrinsiek slecht is, ook al is het legaal of maat­schap­pe­lijk aanvaard.

De lezing uit de profeet Ezechiël vormt de inlei­ding tot de leer van Christus over broe­der­lijke terecht­wij­zing. Onze Heer herinnert Ezechiël eraan dat hij is aan­ge­steld als „waker van het huis van Israël“ (Ez. 33, 7) [b:Ez. 33, 7] om het volk te waar­schu­wen wanneer het niet lan­ger de wil van God vervult. Onze Heer maakt dui­de­lijk dat de wachter of wacht­post een daad van uiterste naasten­liefde verricht wanneer hij de mens afhoudt van het plegen van een verdorven daad. Zo fun­da­men­teel is de verant­woor­de­lijk­heid - die eigen is aan de naasten­liefde - om de zon­digende broe­der te vermanen, dat Onze Heer de profeet verant­woor­de­lijk stelt voor de slechte daden van degenen die hij niet opzette­lijk heeft terechtgewezen met betrek­king tot derge­lijke daden. Vgl: Ez. 33, 8 [[b:Ez. 33, 8]]

Een bij­zon­dere uit­daging voor de broe­der­lijke terecht­wij­zing is de situatie waarin een broe­der of zuster een moreel stand­punt inneemt dat in strijd is met de leer van Christus en de Kerk. De uit­daging is nog groter wanneer het ver­war­rende of onjuiste stand­punt in het bij­zijn van anderen wordt geuit, waardoor deze tot ver­war­ring en dwaling wor­den verleid. Het morele rela­ti­vis­me van onze samen­le­ving neigt ertoe om alles wat iemand over een bepaalde morele kwestie denkt, als juist te aan­vaar­den. Daardoor komen we vaak in sociale gesprekken of dis­cus­sies met anderen terecht waarin uit­spra­ken wor­den gedaan die in strijd zijn met de morele wet en dus ook met de leer van de Kerk. Als we zwijgen, wekken we de indruk dat we het eens zijn met wat onjuist is en roepen we onze naaste niet op om te onder­zoeken wat hij of zij beweert in het licht van de morele wet en de leer van de Kerk.

Dan is er ook nog de situatie waarin we onrecht onder­gaan van de kant van een ander. In een derge­lijke situatie is de enige liefde­volle reactie het opvolgen van de dui­de­lijke in­struc­tie van de Heer Jezus over de manier waarop we met situaties van onrecht in ons leven moeten omgaan. Maar al te vaak proberen we het kwaad dat ons is aan­ge­daan recht te zetten door agressie tegen de broe­der of zuster die ons heeft bele­digd. Soms kan het gaan om uiter­lijke fysieke agressie, maar vaker gaat het om stille en gees­te­lij­ke agressie: een hou­ding van aan­hou­dende wrok en de wens om de ander te zien lij­den voor wat hij of zij heeft gedaan.

Het mag ons niet verbazen dat deze manier om met onrecht om te gaan niets goeds oplevert, maar de aan­ge­richte schade alleen maar vergroot: er is geen terecht­wij­zing van degene die kwaad doet, er is geen ver­ge­ving, er is geen ver­zoe­ning met de ander en geen inner­lijke vrede. De heilige Paulus maant ons zo in de Brief aan de Romeinen: „Wees niemand iets ver­schul­digd, behalve de liefde voor elkaar; want wie zijn naaste liefheeft, heeft de Wet vervuld... De liefde doet de naaste geen kwaad. De liefde is dus de vervulling van de Wet” (Rom. 13, 8.10) [b:Rom. 13, 8.10].

In tegen­stel­ling tot wat de wereld leert, moet onze reactie als volgelingen van Christus, wanneer wij onrecht onder­gaan, zijn: hoe kan ik mijn broe­der lief­heb­ben die mij onrecht heeft aan­ge­daan? Dat is de liefde naar het voor­beeld van Christus die wij aan al onze naasten ver­schul­digd zijn, zelfs aan degenen die ons kwaad doen. De naaste lief­heb­ben als ons­zelf betekent in wezen zijn heil te begeren en nooit kwaad met kwaad te vergel­den. Zoals Onze Heer ons leert, heeft de manier waarop wij broe­der­lijke verma­ning beoefenen tot doel onze broe­der opnieuw voor Christus te winnen. Vgl: Mt. 18, 15 [[b:Mt. 18, 15]] Wij moeten erop letten dat onze daad van broe­der­lijke verma­ning geen uiting is van woede of van de wens om te straffen. Toen het volk, tij­dens de uit­tocht uit Egypte naar het Beloofde Land, in opstand kwam van­wege het gebrek aan water, werd Mozes boos op hen. Toen Onze Heer in hun nood voorzag met het water dat uit de rots zou stromen - de rots die Hij zelf Mozes had opgedragen met zijn staf te slaan - uitte Mozes zijn woede tegen het volk, terwijl hij juist de hei­lig­heid van God had moeten uitdragen. Vgl: Num. 20, 1-13 [[b:Num. 20, 1-13]] De ant­woordpsalm van vandaag drukt de god­de­lijke liefde uit die wij in elke situatie van onrecht­vaar­dig­heid moeten weer­spie­gelen: „Verhard uw hart niet zoals in Meriba, zoals op de dag van Massa in de woes­tijn, toen uw vaderen Mij op de proef stel­den en Mij ver­zochten, hoewel zij Mijn werken had­den gezien.” (Ps. 95, 8-9) [b:Ps. 95, 8-9] Onze reactie op onrecht­vaar­dig­heid moet een uit­no­di­ging zijn aan degene die deze begaat om naar de stem van God te luis­te­ren, om zijn hart tot de Heer te bekeren, de Enige die „de rots van onze red­ding” is. (Ps. 95, 1) [b:Ps. 95, 1]

Christus leert ons dat broe­der­lijke correctie een fun­da­men­tele verant­woor­de­lijk­heid is van de naasten­liefde, waar­van we ons niet kunnen ont­trek­ken alleen omdat het moei­lijk is om na te leven. Hij beschrijft hoe we broe­der­lijke correctie moeten beoefenen als een daad van naasten­liefde. Zijn in­struc­tie maakt dui­de­lijk dat elke daad van correctie jegens een ander door naasten­liefde moet wor­den gedragen. We moeten het grootste respect voor de ander in acht nemen en eerst onder vier ogen de broe­der of zuster bena­de­ren. Wanneer hij of zij wei­gert te luis­te­ren, moeten we de hulp van anderen inroepen en, als dit geen re­sul­taat oplevert, de zaak voorleggen aan de her­ders van de Kerk. Zodra we de in­struc­tie van Christus hebben opge­volgd, kunnen we in vrede zijn, bid­den voor degene die we hebben terechtgewezen en hem of haar toe­ver­trou­wen aan de uitgestrekte armen van onze Heer. Christus verzekert ons dat de god­de­lijke genade ons bij­staat bij het uit­oefe­nen van broe­der­lijke terecht­wij­zing: „Voor­waar, ik zeg u: alles wat u op aarde bindt, zal in de hemel gebon­den zijn, en alles wat u op aarde ontbindt, zal in de hemel ontbon­den zijn.” (Mt. 18, 18) [b:Mt. 18, 18] Gecon­fron­teerd met de uit­daging van broe­der­lijke terecht­wij­zing in een vol­ko­men per­mis­sieve samen­le­ving, moeten we ver­trouwen op de hulp van Gods genade, zodat we kunnen doen wat lief­da­dig is, wat bijdraagt aan het eeuwige wel­zijn van de ander.

Vaak ver­tellen trouwe leden van de Kerk mij hoe moei­lijk het te­gen­woor­dig is om katho­liek te zijn, vooral wanneer zij wor­den gecon­fron­teerd met ver­war­ring en onjuiste opvat­tingen over wat de Kerk leert en dat zij vaak ge­dwon­gen wor­den om tegen­over anderen verantwoor­ding af te leggen voor hun geloof. In deze moei­lijke situaties is het be­lang­rijk om de in­struc­tie van Christus in het Evan­ge­lie van vandaag in gedachten te hou­den. Onze verdui­de­lij­king van de ver­war­ring of correctie van de dwaling is geen daad van hoogmoed, maar veeleer een fun­da­men­tele daad van naasten­liefde, die het wel­zijn van de ander en het wel­zijn van allen nastreeft. Door het sacra­ment van het vormsel vergroot en ver­sterkt Onze-Lieve-Heer de zeven­vou­dige gave van de Heilige Geest, die wij voor het eerst bij het doopsel hebben ont­van­gen, opdat wij op onze beurt een dui­de­lijk en standvas­tig ge­tui­ge­nis van Christus in de wereld mogen geven. De Heilige Communie is het hemelse Brood van onze aardse pelgrims­tocht, dat in ons het leven van de Heilige Geest voedt, opdat jullie je katho­lieke geloof met in­te­gri­teit mogen beleven en bereid zijn om verantwoor­ding af te leggen voor jullie geloof tegen­over anderen, zelfs in de moei­lijkste tij­den.

Laten we ons nu verenigen met Christus in zijn eucha­ris­tisch offer. Laten we onze harten verheffen, verenigd met het On­be­vlekt Hart van Maria, en ze vol ver­trouwen in Zijn Aller­hei­ligste Hart leggen, de onuit­putte­lijke bron van god­de­lijke genade in ons leven. Laten we uit het Hart van Jezus de moed putten om zijn trouwe getuigen in de wereld te zijn. Moge het vuur van de god­de­lijke naasten­liefde in het Heilig Hart van Jezus onze harten in vuur en vlam zetten, opdat wij, door het beoefenen van broe­der­lijke verma­ning, verdui­de­lijken wat ondui­de­lijk is en corri­geren wat ver­keerd is, en zo God ver­heer­lij­ken en bijdragen aan het heil van de zielen.