Model van het moederschap van de Kerk (Joh 19, 25-27)

Juist in het goddelijke moederschap ziet het Concilie de grondslag van de bijzondere band tussen Maria en de Kerk. In de dogmatische constitutie Lumen Gentium[617] lezen we dat “de Heilige Maagd, door de gave en de taak van het goddelijke moederschap dat haar met de Verlosser verenigt, en door haar bijzondere genade en taken, ook innig verbonden is met de Kerk.” Lumen Gentium, 63[[617|63]] Naar dezezelfde veronderstelling verwijst ook de genoemde dogmatische constitutie over de Kerk om de voorrechten van “type” en ‘model’ te illustreren die de Maagd uitoefent ten opzichte van het mystieke lichaam van Christus: “In het mysterie van de Kerk, die terecht moeder en maagd wordt genoemd, is de gezegende Maagd Maria voorgegaan en heeft zij zich op eminente en bijzondere wijze als maagd en moeder gepresenteerd.” Lumen Gentium, 63[[617|63]]

Het moederschap van Maria wordt “eminente en unieke” genoemd, omdat het een uniek en onherhaalbaar feit is: Maria is namelijk, voordat zij haar moederlijke functie ten opzichte van de mensen uitoefent, de Moeder van de eniggeboren Zoon van God die mens is geworden. De Kerk daarentegen is moeder omdat zij Christus geestelijk voortbrengt in de gelovigen, en oefent dus haar moederschap uit ten opzichte van de leden van het Mystieke Lichaam.

De Maagd vormt zo voor de Kerk een superieur model, juist vanwege het unieke karakter van haar voorrecht als Moeder van God.

De Lumen Gentium[617], die dieper ingaat op het moederschap van Maria, herinnert eraan dat dit ook tot stand is gekomen door de eminente gesteldheid van haar ziel: “In geloof en gehoorzaamheid immers heeft zij op aarde de Zoon zelf van de Vader voortgebracht, en wel zonder aanraking met een man, maar overschaduwd door de Heilige Geest, als de nieuwe Eva, die geloof schonk niet aan de oude slang, maar aan de afgezant van God, en dit zonder enige aarzeling.” Lumen Gentium, 63[[617|63]]

Uit deze woorden blijkt duidelijk dat het geloof en de gehoorzaamheid van Maria bij de aankondiging voor de Kerk een deugd zijn om na te volgen en in zekere zin het begin vormen van haar moederlijke weg in dienst van de mensen die tot het heil geroepen zijn.

Het goddelijke moederschap kan niet los worden gezien van de universele dimensie die het krijgt door Gods heilsplan, dat het Concilie zonder twijfel erkent: “Zij baarde de Zoon, die God gesteld heeft tot de eerstgeborene onder vele broeders (Rom. 8, 29)[b:Rom. 8, 29], namelijk de gelovigen, aan wier geboorte en vorming zij met moederlijke liefde meewerkt.” Lumen Gentium, 63[[617|63]]

De Kerk wordt moeder, met Maria als voorbeeld. In dit verband stelt het Concilie: “De Kerk, die Maria's geheimnisvolle heiligheid beschouwt, haar liefde navolgt en getrouw de wil van de Vader volbrengt, wordt door het woord Gods, dat zij in geloof aanvaardt, eveneens moeder, want door de prediking en het doopsel brengt zij de kinderen, die van Heilige Geest zijn ontvangen en uit God zijn geboren, voort tot een nieuw en onsterfelijk leven.” Lumen Gentium, 64[[617|64]]

Als we deze beschrijving van het moederlijke werk van de Kerk analyseren, kunnen we zien dat de geboorte van de christen hier op een bepaalde manier wordt gekoppeld aan de geboorte van Jezus, bijna als een weerspiegeling daarvan: christenen worden “verwekt door de Heilige Geest” en hun voortbrenging, het resultaat van de prediking en de doop, lijkt zo op die van de Verlosser.

Bovendien volgt de Kerk, door Maria te aanschouwen, haar naastenliefde, haar trouwe aanvaarding van het Woord van God en haar volgzaamheid in de vervulling van de wil van de Vader. Zij realiseert, in navolging van het voorbeeld van de Maagd, een vruchtbare geestelijke moederschap.

Het moederschap van de Kerk maakt echter dat van Maria niet overbodig, die door haar invloed op het leven van de christenen te blijven uitoefenen, bijdraagt aan het moederlijke karakter van de Kerk. In het licht van Maria wordt het moederschap van de kerkgemeenschap, dat nogal algemeen zou kunnen lijken, geroepen om zich op een meer concrete en persoonlijke manier te manifesteren ten opzichte van elke door Christus verlosten.

Door zich als Moeder van alle gelovigen te tonen, wekt Maria in hen relaties van authentieke spirituele broederschap en onophoudelijke dialoog.

De dagelijkse geloofservaring, in elk tijdperk en op elke plaats, brengt de behoefte aan het licht die velen voelen om de noden van het dagelijks leven aan Maria toe te vertrouwen en openen vol vertrouwen hun hart om haar moederlijke voorspraak te vragen en haar geruststellende bescherming te verkrijgen.

De gebeden die door de mensen van alle tijden tot Maria worden gericht, de talrijke vormen en uitingen van de Mariaverering, de pelgrimstochten naar heiligdommen en plaatsen die herinneren aan de wonderen die God de Vader door de Moeder van zijn Zoon heeft verricht, getuigen van de buitengewone invloed die Maria op het leven van de Kerk uitoefent. De liefde van het volk van God voor de Maagd doet het verlangen ontstaan om een persoonlijke band met de hemelse Moeder aan te gaan. Tegelijkertijd ondersteunt en versterkt de geestelijke moederschap van Maria de concrete uitoefening van het moederschap van de Kerk.

De twee moeders: de Kerk en Maria, zijn beide essentieel voor het christelijk leven. Men zou kunnen zeggen dat de ene een meer objectief moederschap uitoefent, de andere een meer innerlijk moederschap.

De Kerk wordt moeder door de verkondiging van het Woord van God, door de bediening van de sacramenten, en in het bijzonder door de doop, de viering van de eucharistie en de vergeving van zonden.

Het moederschap van Maria komt tot uiting op alle gebieden van de verspreiding van de genade, in het bijzonder in het kader van persoonlijke relaties.

Het gaat om twee onlosmakelijk met elkaar verbonden vormen van moederschap: beide laten namelijk dezelfde goddelijke liefde zien die zich aan de mensen wil meedelen.