Priesters moeten de vrede van Christus brengen waar de dood heerst

Dierbare broeders en zusters,

We staan nu aan de vooravond van het Paastriduum. Opnieuw zal de Heer ons naar het hoogtepunt van zijn missie leiden, opdat zijn lijden, dood en verrijzenis de kern van onze missie mogen vormen. Wat we nu gaan herbeleven, heeft namelijk de kracht om datgene te veranderen wat menselijke trots doorgaans verstijft: onze identiteit, onze plaats in de wereld. De vrijheid van Jezus verandert het hart, geneest de wonden, laat onze gezichten stralen, verzoent en brengt samen, vergeeft en doet herleven.

In het eerste jaar dat ik als bisschop van Rome de Chrisma-mis voorga, wil ik met u nadenken over de missie waaraan God ons als zijn volk wijdt. Het is de christelijke missie, dezelfde als die van Jezus, geen andere. Ieder neemt daaraan deel volgens zijn eigen roeping en in een zeer persoonlijke gehoorzaamheid aan de stem van de Geest, maar nooit zonder de anderen, nooit door de gemeenschap te verwaarlozen of te verbreken! Bisschoppen en priesters, door onze beloften te hernieuwen staan wij ten dienste van een missionair volk. Samen met alle gedoopten vormen wij het Lichaam van Christus, gezalfd door zijn Geest van vrijheid en troost, Geest van profetie en eenheid.

Wat Jezus beleeft op de hoogtepunten van zijn zending, wordt voorafgegaan door het orakel van Jesaja, dat Hij in de synagoge van Nazareth aanhaalde als het Woord dat 'vandaag' in vervulling gaat (vgl. Lc 4,21). In het uur van Pasen wordt het immers definitief duidelijk dat God wijdt om te zenden. 'Hij heeft mij gezonden' (Lc 4,18), zegt Jezus, terwijl Hij die beweging beschrijft die zijn Lichaam verbindt met de armen, de gevangenen, degenen die in het duister tasten en degenen die onderdrukt worden. En wij, leden van zijn Lichaam, noemen een Kerk die gezonden is, die verder gaat dan zichzelf, gewijd aan God in de dienst van zijn schepselen, 'apostolisch': "Zoals de Vader mij gezonden heeft, zo zend ik jullie" (Joh 20,21).

We weten dat gezonden zijn in de eerste plaats een loslaten inhoudt, dat wil zeggen het risico om het vertrouwde en zekere achter te laten om het nieuwe tegemoet te treden. Het is interessant dat Jezus, 'met de kracht van de Geest' (Lc. 4, 14)[b:Lc. 4, 14], die na de doop in de Jordaan op Hem neerdaalde, terugkeert naar Galilea en 'naar Nazareth gaat, waar Hij was opgegroeid' (Lc. 4, 16)[b:Lc. 4, 16]. Het is de plaats die Hij nu moet verlaten. Hij gaat 'zoals gewoonlijk' (v. 16)[b:Lc. 4, 16], maar om een nieuwe tijd in te luiden. Hij zal nu definitief uit dat dorp moeten vertrekken, opdat wat daar, zaterdag na zaterdag, in het trouw luisteren naar het Woord van God is ontkiemd, tot wasdom kan komen. Evenzo zal Hij anderen oproepen om te vertrekken, om risico's te nemen, opdat geen enkele plaats een omheining wordt, geen enkele identiteit een schuilplaats.

Geliefden, wij volgen Jezus, die 'het niet als een roof beschouwde om God gelijk te zijn, maar zichzelf ontledigde' (Fil. 2, 6-7)[b:Fil. 2, 6-7]: elke zending begint met dat soort ontlediging waarin alles opnieuw geboren wordt. Onze waardigheid als zonen en dochters van God kan ons niet worden ontnomen, noch verloren gaan, maar ook de genegenheden, de plaatsen, de ervaringen die aan de basis liggen van ons leven kunnen niet worden uitgewist. Wij zijn erfgenamen van zoveel goeds en tegelijkertijd van de beperkingen van een geschiedenis waarin het Evangelie licht en redding, vergeving en genezing moet brengen. Zo is er geen missie zonder verzoening met onze oorsprong, met de gaven en de beperkingen van de opvoeding die we hebben genoten; maar tegelijkertijd is er geen vrede zonder vertrekken, is er geen bewustzijn zonder afstand, is er geen vreugde zonder risico. Wij zijn het Lichaam van Christus als we verder gaan, rekening houdend met het verleden zonder erdoor gevangen te raken: alles wordt teruggevonden en vermenigvuldigt zich als het eerst zonder angst wordt losgelaten. Dat is een eerste geheim van de missie. En dat ervaar je niet één keer, maar bij elk nieuw begin, bij elke verdere uitzending.

De weg van Jezus openbaart ons dat de bereidheid om te verliezen, om jezelf leeg te maken, geen doel op zich is, maar een voorwaarde voor ontmoeting en intimiteit. Liefde is alleen echt als ze ontwapend is, ze heeft weinig ballast nodig, geen uiterlijk vertoon, en koestert teder zwakheid en naaktheid. We hebben moeite om ons in zo'n blootgestelde missie te storten, en toch is er geen "blijde boodschap voor de armen" (Lc. 4, 18)[[b:Lc. 4, 18]] als we naar hen toe gaan met tekenen van macht, noch is er authentieke bevrijding als we niet vrij worden van bezit. Hier raken we aan een tweede geheim van de christelijke missie. Na dat van de onthechting is er de wet van de ontmoeting. We weten dat de missie in de loop van de geschiedenis niet zelden is verstoord door logica's van overheersing, die volkomen vreemd zijn aan de weg van Jezus Christus. De heilige Johannes Paulus II had de helderheid en de moed om te erkennen dat 'door die band die ons in het mystieke Lichaam met elkaar verenigt, wij allen, hoewel wij daarvoor geen persoonlijke verantwoordelijkheid dragen en zonder ons in de plaats te stellen van het oordeel van God die alleen de harten kent, de last dragen van de fouten en de zonden van degenen die ons zijn voorgegaan'. Incarnationis mysterium, 11[[1146|11]]

Bijgevolg is het nu van prioritair belang te onthouden dat noch op pastoraal, noch op sociaal en politiek vlak het goede kan voortkomen uit machtsmisbruik. De grote missionarissen zijn getuigen van toenadering op de puntjes van de tenen, die als methode het delen van het leven, de onbaatzuchtige dienstbaarheid, het afzien van elke berekenende strategie, de dialoog en het respect hebben. Het is de weg van de incarnatie, die steeds opnieuw de vorm aanneemt van inculturatie. De verlossing kan immers door ieder alleen in de moedertaal worden ontvangen. 'Hoe komt het dat ieder van ons in zijn eigen moedertaal hoort spreken?' (Hand. 2, 8)[b:Hand. 2, 8]. De verrassing van Pinksteren herhaalt zich wanneer we niet pretenderen Gods tijden te beheersen, maar vertrouwen hebben in de Heilige Geest, die 'er is, ook vandaag, zoals in de tijd van Jezus en de apostelen: Hij is er en is aan het werk, Hij komt vóór ons, Hij werkt meer dan wij en beter dan wij; het is niet aan ons om Hem te zaaien of wakker te maken, maar allereerst om Hem te herkennen, te verwelkomen, Hem tegemoet te komen, Hem de weg te banen, Hem te volgen. Hij is er en heeft nooit de moed verloren ten aanzien van onze tijd; integendeel, Hij glimlacht, danst, dringt door, overspoelt, omhult, komt zelfs daar waar we het ons nooit hadden kunnen voorstellen". C.M. Martini, Tre racconti...C.M. Martini, Tre racconti dello Spirito, Milaan 1997, 11

Om deze harmonie met het onzichtbare tot stand te brengen, moeten we met eenvoud aankomen waar we naartoe zijn gezonden, en het mysterie eren dat elke persoon en elke gemeenschap met zich meedraagt. We zijn gasten: dat zijn we als bisschoppen, als priesters, als religieuzen, als christenen. Om gastvrij te zijn, moeten we in feite leren om ons te laten ontvangen. Ook de plaatsen waar de secularisatie het verst gevorderd lijkt, zijn geen terrein om te veroveren of te heroveren: "Nieuwe culturen blijven ontstaan in deze enorme menselijke landschappen waar de christen niet langer de promotor of schepper van zingeving is, maar van hen andere talen, symbolen, boodschappen en paradigma's ontvangt die nieuwe levensoriëntaties bieden, vaak in tegenstelling tot het evangelie van Jezus. (...) Het is noodzakelijk om daar te komen waar de nieuwe verhalen en paradigma's ontstaan, om met het Woord van Jezus de diepste kernen van de ziel van de steden te bereiken". Evangelii Gaudium, 73-74[[4984|73-74]] Dit gebeurt alleen als we in de Kerk samen op weg zijn, als de missie geen heroïsch avontuur van iemand is, maar een levend getuigenis van een Lichaam met vele leden.

Er is dan nog een derde dimensie, misschien wel de meest radicale, van de christelijke missie. De dramatische mogelijkheid van onbegrip en afwijzing komt al tot uiting in de heftige reactie van de inwoners van Nazareth op het woord van Jezus: "Toen zij dit hoorden, werden allen in de synagoge vervuld van woede. Zij stonden op, dreven Hem de stad uit en brachten Hem naar de rand van de berg waarop hun stad was gebouwd, om Hem neer te werpen" (Lc. 4, 28-29)[b:Lc. 4, 28-29]. Hoewel de liturgische lezing dit gedeelte heeft weggelaten, verplicht wat we vanaf vanavond gaan vieren ons om niet weg te lopen, maar om "door de beproeving heen te gaan", zoals Jezus, die, "door hun midden gaande, zijn weg vervolgde" (Lc. 4, 30)[b:Lc. 4, 30]. Het kruis maakt deel uit van de zending: de uitzending wordt bitterder en beangstigender, maar ook vrijer en meer ontwrichtend. De imperialistische bezetting van de wereld wordt dan van binnenuit onderbroken, het geweld dat tot op heden de wet is, wordt ontmaskerd. De arme, gevangengenomen, verworpen Messias stort zich in de duisternis van de dood, maar brengt zo een nieuwe schepping aan het licht.

Hoeveel opstandingen mogen ook wij ervaren, wanneer wij, bevrijd van een defensieve houding, ons in dienstbaarheid storten als een zaadje in de aarde! In het leven kunnen we situaties doormaken waarin alles voorbij lijkt. Dan vragen we ons af of de missie zinloos is geweest. Het is waar: in tegenstelling tot Jezus maken wij ook mislukkingen mee die te wijten zijn aan onze eigen tekortkomingen of die van anderen, vaak aan een wirwar van verantwoordelijkheden, van licht en schaduw. Maar we kunnen de hoop van vele getuigen tot de onze maken. Ik herinner me er één, die mij bijzonder dierbaar is. Een maand voor zijn dood noteerde de heilige bisschop Óscar Romero in zijn notitieboekje van de Geestelijke Oefeningen: "De nuntius van Costa Rica heeft mij deze week gewaarschuwd voor een dreigend gevaar... De onvoorziene omstandigheden zullen met Gods genade worden aangepakt. Jezus Christus hielp de martelaren en, mocht het nodig zijn, zal ik Hem heel dicht bij me voelen wanneer ik mijn laatste adem aan Hem toevertrouw. Maar belangrijker dan het laatste moment van het leven is het om mijn hele leven aan Hem te geven en voor Hem te leven... Het volstaat mij, om gelukkig en vol vertrouwen te zijn, om met zekerheid te weten dat in Hem mijn leven en mijn dood zijn; dat ik, ondanks mijn zonden, mijn vertrouwen in Hem heb gesteld en niet in verwarring zal blijven, en dat anderen, met meer wijsheid en heiligheid, het werk voor de Kerk en voor het vaderland zullen voortzetten".

Geliefde zusters en broeders, de heiligen schrijven de geschiedenis. Dat is de boodschap van de Openbaring. "Genade zij u en vrede van Jezus Christus, de getrouwe getuige, de eerstgeborene van de doden en de vorst der koningen der aarde" (Openb. 1, 5)[b:Openb. 1, 5]. Deze groet vat de weg van Jezus samen in een wereld die verscheurd wordt door verwoestende machten. Daarin ontstaat een nieuw volk, geen volk van slachtoffers, maar van getuigen. In dit donkere uur van de geschiedenis heeft God het goed gevonden ons te zenden om de geur van Christus te verspreiden waar de geur van de dood heerst. Laten we ons "ja" hernieuwen aan deze missie die eenheid van ons vraagt en vrede brengt. Ja, wij zijn er! Laten we het gevoel van machteloosheid en angst overwinnen! Wij verkondigen uw dood, Heer, wij verkondigen uw verrijzenis, in afwachting van uw komst.