We zijn geroepen om het volk van God met ons hele leven te dienen

Dierbare broeders en zusters,

De plechtige liturgie van vanavond leidt ons het Heilig Triduum van het lijden, de dood en de verrijzenis van de Heer binnen. We overschrijden deze drempel niet als toeschouwers, noch uit gewoonte, maar omdat we op een bijzondere wijze door Jezus zelf zijn betrokken: als genodigden aan het Avondmaal waarin het brood en de wijn voor ons het sacrament van de verlossing worden. Wij nemen namelijk deel aan een maaltijd waarin Christus, "die de zijnen in de wereld bemind had, hun een bewijs gaf van zijn liefde tot het uiterste toe" (Joh. 13, 1)[b:Joh. 13, 1]: zijn liefde wordt gebaar en voedsel voor allen, en openbaart zo de gerechtigheid van God. In de wereld, juist daar waar het kwaad woedt, heeft Jezus definitief, voor altijd, met heel zichzelf lief.

Tijdens dit laatste Avondmaal wast Hij de voeten van zijn apostelen en zegt: 'Ik heb jullie een voorbeeld gegeven, opdat ook jullie doen zoals ik jullie heb gedaan' (Joh. 13, 15)[b:Joh. 13, 15]. De gebaar van de Heer is één met de tafel waaraan Hij ons heeft uitgenodigd. Het is een voorbeeld van het sacrament: terwijl het de betekenis ervan bevestigt, geeft het ons een taak die we willen aannemen als voedsel voor ons leven. De evangelist Johannes kiest het Griekse woord upódeigma om de gebeurtenis te beschrijven waarvan hij getuige was: het betekent "wat recht voor de ogen wordt getoond". Wat de Heer ons laat zien, door het water, de waskom en het schort te nemen, is veel meer dan een moreel voorbeeld. Hij geeft ons namelijk zijn eigen levenswijze: het wassen van de voeten is een gebaar dat de openbaring van God samenvat, een voorbeeldig teken van het vleesgeworden Woord, zijn onmiskenbare herinnering. Door de toestand van de dienaar op zich te nemen, openbaart de Zoon de glorie van de Vader en ontkracht Hij de wereldse criteria die ons geweten bezoedelen.

Samen met de stomme verbazing van zijn leerlingen opent zelfs de menselijke trots onze ogen voor wat er gebeurt: net als Petrus, die zich aanvankelijk verzet tegen het initiatief van Jezus, moeten ook wij "steeds opnieuw leren dat de grootheid van God verschilt van ons idee van grootheid, (...) omdat wij stelselmatig verlangen naar een God van succes en niet van de Passie" Elkaar de voeten wassen in de zin dat we elkaar telkens weer vergeven[[2282]] Deze woorden van paus Benedictus XVI erkennen helder dat we altijd in de verleiding komen om een God te zoeken die 'ons dient', die ons laat winnen, die nuttig is zoals geld en macht. We begrijpen daarentegen niet dat God ons inderdaad dient, ja, maar met de vrijwillige en nederige gebaar van het wassen van de voeten: daarin ligt de almacht van God. Zo wordt de wil vervuld om het leven te wijden aan wie, zonder deze gave, niet kan bestaan. De Heer knielt neer om de mens te wassen, uit liefde voor hem. En de goddelijke gave verandert ons.

Met zijn gebaar zuivert Jezus namelijk niet alleen ons beeld van God van de afgoderij en de godslastering die het hebben bezoedeld, maar ook ons beeld van de mens, die zich machtig acht wanneer hij heerst, die wil overwinnen door zijn gelijken te doden, die zich groot acht wanneer hij gevreesd wordt. Als ware God en ware mens geeft Christus ons daarentegen een voorbeeld van toewijding, dienstbaarheid en liefde. We hebben zijn voorbeeld nodig om te leren lief te hebben, niet omdat we daartoe niet in staat zijn, maar juist om onszelf en elkaar op te voeden tot ware liefde. Leren handelen zoals Jezus, het Teken dat God in de wereldgeschiedenis drukt, is de taak van een heel leven.

Hij is het authentieke criterium, de 'Meester en Heer' (Joh. 13, 13)[b:Joh. 13, 13] die alle maskers van het goddelijke en het menselijke wegneemt. Hij geeft ons zijn voorbeeld niet wanneer iedereen gelukkig is en van hem houdt, maar in de nacht waarin hij werd verraden, in de duisternis van onbegrip en geweld, opdat het volkomen duidelijk zou zijn dat de Heer ons niet liefheeft omdat we goed en zuiver zijn: hij houdt van ons, en daarom vergeeft hij ons en zuivert hij ons. De Heer houdt niet van ons als we ons door zijn barmhartigheid laten wassen: hij houdt van ons, en daarom wast hij ons, zodat we zijn liefde kunnen beantwoorden.

Laten we deze wederzijdse dienstbaarheid van Jezus leren. Hij vraagt ons immers niet om het Hem terug te geven, maar om het onder elkaar te delen: 'Was elkaar de voeten' (Joh. 13, 14)[b:Joh. 13, 14]. Zo merkte paus Franciscus op: dit "is een plicht die mij uit het hart komt. Ik houd ervan. Ik houd hiervan en ik doe het graag omdat de Heer mij dit zo heeft geleerd" De streling van Jezus[[4913]] Hij sprak niet over een abstract gebod, een formeel en leeg bevel, maar drukte zijn gehoorzame ijver uit voor de liefde van Christus, bron en voorbeeld van onze liefde. Het voorbeeld dat Jezus gaf, kan immers niet uit gemakzucht, met tegenzin of uit hypocrisie worden nagevolgd, maar alleen uit liefde.

Ons door de Heer laten dienen is dus een voorwaarde om te dienen zoals Hij deed. "Als je je niet laat wassen", zei Jezus tegen Petrus, "zul je geen deel aan mij hebben" (Joh. 13, 8)[b:Joh. 13, 8]: als je mij niet als dienaar ontvangt, kun je mij niet geloven en mij niet volgen als Heer. Door ons lichaam te wassen, zuivert Jezus onze ziel. In Hem heeft God geen voorbeeld gegeven van hoe men heerst, maar van hoe men bevrijdt; van hoe men het leven schenkt, niet van hoe men het vernietigt.

Laten wij dan, tegenover een mensheid die op de knieën ligt vanwege vele voorbeelden van wreedheid, ook op de knieën gaan als broeders en zusters van de onderdrukten. Zo willen wij het voorbeeld van de Heer volgen en vervullen wat wij hebben gehoord uit het boek Exodus: "Deze dag zal voor jullie een gedenkdag zijn" (Ex. 12, 14)[b:Ex. 12, 14]. Ja, de hele bijbelse geschiedenis komt samen in Jezus, het ware paaslam. Door Hem krijgen de oude voorbeelden hun volle betekenis, want de Verlosser Christus viert het Pasen van de mensheid en opent voor iedereen de overgang van zonde naar vergeving, van dood naar eeuwig leven: "Dit is mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt; doet dit tot mijn gedachtenis" (1 Kor. 11, 24)[b:1 Kor. 11, 24].

Door de gebaren en woorden van de Heer te hernieuwen, gedenken wij juist vanavond de instelling van de Eucharistie en de priesterwijding. De intrinsieke band tussen de twee sacramenten vertegenwoordigt de volmaakte zelfgave van Jezus, de Hogepriester en de eeuwig levende Eucharistie: in het gewijde brood en de gewijde wijn ligt immers het «sacrament van liefde, teken van eenheid, band van naastenliefde, paasmaal, waarin Christus wordt ontvangen, de ziel met genade wordt vervuld en ons het onderpand van de toekomstige heerlijkheid wordt gegeven». Sacrosanctum Concilium, 47[[570|47]] In de bisschoppen en priesters, die volgens het gebod van de Heer zijn aangesteld als 'priesters van het Nieuwe Verbond' Sessio XXII - Doctrina de sanctissimo Missae sacrificio, 1[[694|1]], ligt het teken van zijn liefde voor het hele volk van God, dat wij geroepen zijn te dienen, geliefde broeders, met ons hele wezen.

Witte Donderdag is daarom een dag van vurige dankbaarheid en authentieke broederschap. Moge de eucharistische aanbidding van vanavond, in elke parochie en gemeenschap, een moment zijn om de daad van Jezus te overdenken, door net als Hij op onze knieën te gaan zitten en om de kracht te vragen om Hem in dienstbaarheid met dezelfde liefde na te volgen.