Inhoudsopgave

Uitklappen

- Documentgegevens

- Inleiding

Een eerste zorg van Benedictus XVI betreft de ambitie om een waarheid uit te spreken omtrent geloof en moraal.

Tot de helft van de vorige eeuw was het gebruikelijk dat het onderricht van de Pausen zich enkel richtte tot de gelovigen van de katholieke Kerk. Deze teksten vooronderstelden het geloof en vertrokken van daaruit om nieuwe ontwikkelingen naar voor te brengen.

Het leergezag van de laatste Pausen, waaronder dit van Benedictus XVI, heeft dikwijls een andere horizont. Het wordt expliciet of impliciet gericht tot een breed publiek dat de grenzen van het katholicisme overschrijdt, ten einde andere christenen, gelovigen van andere godsdiensten, mensen die in twijfel leven, agnostici en atheïsten, te bereiken.

In deze omstandigheden kan die boodschap niet vertrekken van het geloof, maar van de enige aan het hele mensdom gemeenschappelijke basis, dat is: de ratio. Het is zo dat Benedictus XVI zich richt tot de mannen en vrouwen van onze tijd, van verschillende godsdienst- en culturele horizonten, om ze aan te zetten het doel na te streven dat hij voor iedereen noodzakelijk vindt: in het persoonlijk leven de waarheid zoeken en de maatschappij grondvesten op het streven naar het goede, naar de rechtvaardigheid.

In dit zoeken naar de waarheid laat de Paus niet na de wetenschap te vermelden, die ons de kennis biedt van de wereld rondom ons en van de mens. Met haar technische toepassingen verschaft deze ons weldaden van grote waarde. Benedictus XVI is zich wel bewust van deze realiteit en haalt dit dikwijls aan in zijn onderricht. Maar tegelijkertijd onderstreept hij ook regelmatig dat deze wetenschappen geen antwoord kunnen geven op de fundamentele vragen van het menselijk bestaan, zoals: van waar komen wij? Wat is het doel van ons leven? Bestaat er een objectief goed en een objectief kwaad? Bestaat er iets na de dood?

Sedert de moderniteit verkondigd heeft dat de natuurwetenschappen de enige methode bieden voor betrouwbare kennis, worden godsdienst en ethiek uitgewezen naar de sfeer van de subjectieve opinies, beïnvloed door persoonlijke neigingen en gevoelens.

Benedictus XVI weigert deze zelfbeperking van de ratio. Hij verwerpt ze door te herinneren aan het bestaan van een universele morele natuurwet en van een menselijk geweten dat zich zowel kan openstellen voor deze wet als voor de religieuze waarheid, wanneer ze met rechtschapenheid — en altijd met de hulp van God — worden gezocht.

Naast de grote documenten van de Paus — zoals zijn encyclieken, — vindt men deze gedachten onder meer in de volgende bijzonder belangrijke toespraken:

Toespraak aan de Universiteit van Regensburg, 12-IX-2006
Toespraak aan de Universiteit “de la Sapienza”, Rome, 17-I-2008
Conferentie op het college van de “Bernardins”, Parijs, 12-IX-2008

Buiten deze teksten kunnen er onder meer drie kortere toespraken worden vermeld:

Toespraak tot het Internationaal Congres voor de morele natuurwet, 12-II-2007
Toespraak tot de algemene vergadering van de Pontificale Academie voor het leven, 24-II-2007
Toespraak tot de Romeinse Curie, 20-XII-2010 (laatste deel)

De grote principes die de pluralistische maatschappij moeten leiden

Zoals reeds gezegd, is Benedictus XVI ook bezorgd om een rationele basis te vinden voor het instellen van een daadwerkelijke rechtvaardigheid in de pluralistische maatschappij.

Voor de Paus maakt het democratisch stelsel een goede basis uit om talrijke problemen van het maatschappelijk leven op orde te stellen. Maar als men zich beperkt tot dit stelsel dan wordt de macht van het aantal bepalend om uit te maken wat rechtvaardigheid en fundamentele rechten van de menselijke persoon inhouden, met het risico dat de wet van de sterkste het haalt op de waarheid.

Wie het intellectuele traject van Joseph Ratzinger niet kent, zou kunnen denken dat een theoloog zoals hij — bovendien een Paus —, bekend als “conservatief”, van deze zwakheid van de democratie zou kunnen gebruik maken om haar principes op te leggen die uit het geloof of uit de katholieke moraal komen.

Ver daarvan zal Benedictus XVI eerder beroep doen op de natuurwet en de aanvaarding ervan middels een uitbreiding van het begrip rationaliteit. Deze laatste mag niet gevangen blijven in de kooi waarin het scientisme-rationalisme haar heeft opgesloten. Ze kan en moet openstaan voor de filosofische waarheden en ook voor het licht van de grote religieuze tradities van de mensheid die bevat liggen in deze natuurwet.

Hierbij enkele zeer belangrijke teksten hieromtrent:

Toespraak tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, 18-IV-2008
Toespraak tot de leden van het Parlement en van de British Society, Westminster, 17-IX-2010
Toespraak tot de Bundestag, Berlijn, 22-IX-2011

Het leven van de Kerk

Benedictus XVI staat ook tegenover een beroerde periode in het leven van de Kerk (secularisering en verlaten van de godsdienstbeleving, oproepen om de Kerk te hervormen, verschillende interpretaties van Vaticanum II). Omtrent al deze onderwerpen deed de Paus eveneens enkele opmerkelijke tussenkomsten:

Toespraak tot de Romeinse Curie (laatste deel), 22-XII-2005
Brief aan de bisschoppen van de katholieke Kerk, 10-III-2009
Toespraak voor de katholieken die actief zijn in de Kerk en in de maatschappij, Freiburg im Breisgau, 25-IX-11

Emmanuel Cabello is priester, Doctor in de Opvoedkunde en de Theologie. Deze tekst werd uit het Frans vertaald door Walter Van Goethem.

Bron: nl.didoc.be

Extra opties voor deze alinea

Reageer op deze alinea Deel op social media

Bericht

Het gedachtengoed van Paus Benedictus XVI - Het zoeken naar de waarheid

14 februari 2012

30 augustus 2013

Andere berichten

bekijk overzicht

Beschouwingen over de Katholieke liturgie door Dom Guèranger

30 maart 2026

Paus wil overleg met voorzitters bisschoppenferenties over geloofsoverdracht aan, in en door gezinnen

20 maart 2026

Paus schrijft sterke brief over eenheid Christenen kort voor Turkijereis: 'In Unitate Fidei'

26 november 2025

Paus Leo XIV vraagt dat kunstmatige intelligentie zich ontwikkelt in het licht van ethiek, geloof en zorg voor de mens.

12 november 2025

Paus Leo XIV: Christus is het fundament van de Kerk, niet wereldse criteria

10 november 2025

Thema van honderdste Wereldmissiezondag (2026): Eén in Christus, verenigd in de missie

1 november 2025

Paus roept op tot vernieuwing van het katholiek onderwijs temidden van de uitdagingen van de moderne samenleving en technologie

28 oktober 2025

Paus Leo XIV: Jullie opdracht is de waarheid te spreken en na te leven

24 oktober 2025

Oproep van paus Leo XIV voor 99e Wereldmissiezondag

14 oktober 2025

Apostolische Exhortatie Dilexi te van paus Leo XIV is verschenen

9 oktober 2025

Eerste leerstellige tekst van paus Leo gepubliceerd: ‘Dilexi te’ vormt brug met paus Franciscus

9 oktober 2025

Paus: ‘God zal niet redden zonder ons’

7 oktober 2025

Paus heeft eerste Apostolische Exhortatie ondertekend

4 oktober 2025

Tien jaar Laudato si’: Samen zorg dragen voor ons gemeenschappelijk huis

1 oktober 2025

38-jarige theoloog is nieuwe redacteur van ‘Denzinger’

27 september 2025

Paus benoemt aartsbisschop Iannone tot prefect van het Dicasterie voor Bisschoppen

26 september 2025

Paus Leo XIV over migranten en de hoop

26 september 2025

Medeleven tonen zoals de Samaritaan, thema voor Werelddag van de Zieken 2026

26 september 2025

Paus tijdens jubileum: Troost is te vinden in een ‘vastberaden en stabiel’ geloof

16 september 2025

Paus Leo: Broederschap is het gezicht van God in anderen zien

12 september 2025

De waarheid van de liefhebbende God in het licht van het verraad

13 augustus 2025

Paus breidt gezinsvoordelen voor Vaticaanse werknemers flink uit

12 augustus 2025

Paus Leo XIV voor streven naar gemeenschappelijke paasdatum

17 juni 2025

WhatsApp-groep "Follow the Pope" om Paus Leo XIV te volgen.

7 juni 2025

Kardinaal Eijk spreekt op conferentie over bio-ethiek

6 juni 2025

Paus Leo XIV over het bevorderen van een “authentiek menselijke” benadering van wetenschap

31 mei 2025

Relieken in het borstkruis van Paus Leo XIV

10 mei 2025

Eerste reis naar OLV van Goede Raad, Genazzano

10 mei 2025

Belangrijkste afspraken voor Paus Leo XIV in de komende tijd

9 mei 2025

Paus Leo XIV doet nog geen benoemingen of bevestigingen in functies

9 mei 2025

26 toespraken tijdens laatste algemene congregatie van kardinalen

6 mei 2025

Negende Algemene Congregatie - Veel kardinalen willen hun collega’s nog toespreken

3 mei 2025

Conclaaf begint op woensdag 7 mei

28 april 2025

De begraafplaats van Paus Franciscus.

28 april 2025

Bij tweede Algemene Vergadering al 103 Kardinalen aanwezig

24 april 2025

Heiligverklaring van de zalige Carlo Acutis opgeschort

21 april 2025

bekijk overzicht