Luisteren en vasten. - De Veertigdagentijd als tijd van bekering

Elke weg van bekering begint wanneer wij het woord van God ons hart laten raken en het met een volgzame geest ontvangen. Tussen het woord, onze openheid ervoor en de omvorming die daaruit voortkomt, bestaat een diepe samenhang. Daarom is de tocht van de Veertigdagentijd een kostbare gelegenheid om te luisteren naar de stem van de Heer en onze toewijding aan de navolging van Christus te hernieuwen, terwijl wij Hem vergezellen op de weg naar Jeruzalem, waar het mysterie van zijn lijden, dood en verrijzenis wordt voltooid.

Luisteren
Dit jaar wil ik allereerst stilstaan bij het belang van ruimte maken voor het woord door te luisteren. De bereidheid om te luisteren is de eerste uitdrukking van ons verlangen om met iemand in relatie te treden.

Wanneer God zich aan Mozes openbaart in het brandende braambos, toont Hij dat luisteren tot zijn wezenlijke eigenschappen behoort: “Ik heb de ellende van mijn volk in Egypte gezien; hun noodkreet heb Ik gehoord” (Ex. 3, 7)[b:Ex. 3, 7]. Het horen van de roep van de verdrukten markeert het begin van een bevrijdingsgeschiedenis waarin de Heer Mozes roept en zendt om een weg van redding te openen voor zijn kinderen die tot slavernij zijn herleid.

Onze God wil ons inschakelen in zijn handelen. Ook vandaag deelt Hij met ons wat zijn hart beweegt. Daarom leert het luisteren naar het woord in de liturgie ons eveneens te luisteren naar de waarheid van de werkelijkheid. Te midden van de vele stemmen die ons persoonlijk leven en onze samenleving vullen, helpt de Heilige Schrift ons de kreet te onderscheiden en te beantwoorden van wie lijdt en in nood verkeert. Om deze innerlijke openheid te bevorderen, moeten wij God vragen ons te leren luisteren zoals Hij luistert. Wij dienen te erkennen dat “De toestand van de armen is een schreeuw die in de geschiedenis van de mensheid voortdurend een beroep doet op ons leven, onze samenlevingen, onze politieke en economische systemen en, niet in de laatste plaats, ook op de Kerk.” Dilexi Te, 9[[9671|9]]

Vasten
Als de Veertigdagentijd een tijd is van luisteren, dan is vasten een concrete manier om ons voor te bereiden op het ontvangen van het woord van God. Het zich onthouden van voedsel is een oude ascetische praktijk die wezenlijk is op de weg van bekering. Juist omdat het het lichaam betrekt, helpt vasten ons te ontdekken waarnaar wij werkelijk “hongeren” en wat wij noodzakelijk achten voor ons bestaan. Het helpt ons ook onze verlangens te herkennen en te ordenen, onze honger en dorst naar gerechtigheid levend te houden en ons te bevrijden van zelfgenoegzaamheid. Zo leert het ons bidden en verantwoordelijk handelen tegenover onze naaste.

Met geestelijk inzicht helpt de heilige Augustinus ons de spanning te verstaan tussen het heden en de toekomstige vervulling die deze bewaking van het hart kenmerkt. Hij schrijft: “Gedurende het aardse leven komt het mannen en vrouwen toe te hongeren en te dorsten naar gerechtigheid; de verzadiging behoort tot het toekomstige leven. De engelen worden verzadigd door dit brood, dit voedsel – de gerechtigheid zelf. Het menselijk geslacht daarentegen hongert ernaar; wij allen worden erdoor aangetrokken in ons verlangen. Dat uitreiken in verlangen verruimt de ziel en vergroot haar vermogen om te ontvangen.” 1, 1[[2838]] In dit licht verstaan betekent vasten dat wij ons verlangen leren richten en zuiveren, zodat het vrijer wordt en zich opent voor God en voor het doen van het goede.

Om te vasten in overeenstemming met het Evangelie en de bekoring van hoogmoed te vermijden, moet vasten beleefd worden in geloof en nederigheid. Het moet geworteld zijn in de gemeenschap met de Heer, want “wie zich niet kan voeden met het woord van God, vast niet op de juiste wijze.” Aswoensdag en de Veertigdagentijd, 4[[4067|4]] Als zichtbaar teken van onze innerlijke keuze om met de hulp van de genade afstand te nemen van zonde en kwaad, omvat vasten ook andere vormen van zelfverloochening. Zij helpen ons een soberder levensstijl te verwerven, aangezien “alleen de versterving het christelijk leven sterk en authentiek maakt.” Paus Paulus VI, Catechese, 8...Paus Paulus VI, Catechese, 8 februari 1978

In dit verband wil ik u uitnodigen tot een zeer concrete en vaak onderschatte vorm van onthouding: het afzien van woorden die onze naaste kwetsen en pijn doen. Laten wij onze taal ontwapenen, harde woorden en overhaaste oordelen vermijden, ons onthouden van laster en van kwaadsprekerij over wie afwezig is en zich niet kan verdedigen. Laten wij onze woorden wegen en vriendelijkheid en respect cultiveren binnen onze gezinnen, onder vrienden, op het werk, op sociale media, in politieke debatten, in de media en binnen christelijke gemeenschappen. Zo kunnen woorden van haat wijken voor woorden van hoop en vrede.

Samen
Ten slotte onderstreept de Veertigdagentijd het gemeenschappelijke karakter van het luisteren naar het woord en van het vasten. De Bijbel zelf wijst op deze dimensie. Het boek Nehemia vertelt hoe het volk samenkwam om te luisteren naar de openbare voorlezing van de Wet. Door vasten bereidden zij zich voor om hun geloof te belijden en God te vereren, en zo het verbond met Hem te vernieuwen. (Neh. 9, 1-3)[[b:Neh. 9, 1-3]]

Ook onze parochies, gezinnen, kerkelijke groepen en religieuze gemeenschappen worden geroepen om samen deze weg te gaan tijdens de Veertigdagentijd. Het luisteren naar het woord van God en naar de roep van de armen en van de aarde dient deel te worden van ons gemeenschapsleven, en het vasten een fundament voor oprechte bekering. Bekering verwijst hier naar het geweten, maar ook naar de kwaliteit van onze relaties en onze dialoog. Zij houdt in dat wij ons laten aanspreken door de werkelijkheid en onder ogen zien wat onze verlangens werkelijk stuurt – binnen onze kerkelijke gemeenschappen en in het licht van de dorst van de mensheid naar gerechtigheid en verzoening.

Dierbare vrienden, laten wij bidden om de genade van een Veertigdagentijd die ons aandachtiger maakt voor God en voor de minsten onder ons. Laten wij vragen om de kracht die voortkomt uit een vorm van vasten die zich ook uitstrekt tot ons taalgebruik, zodat kwetsende woorden verminderen en er meer ruimte komt voor de stem van de ander. Mogen wij ernaar streven onze gemeenschappen te maken tot plaatsen waar de roep van wie lijdt gehoor vindt en waar luisteren wegen opent naar bevrijding, zodat wij bereid en verlangend worden om bij te dragen aan de opbouw van een beschaving van liefde.

Van harte schenk ik u allen mijn zegen en wens ik u een gezegende Veertigdagentijd.