1. De Kerk luistert naar en dient de wereld (GS 1-10)

Beste broeders en zusters, goedemorgen en welkom!

Met deze bijeenkomst beginnen we na te denken over de Pastorale Constitutie Gaudium et Spes[575|+0], waarmee het Tweede Vaticaans Concilie een fundamenteel thema wilde onderzoeken: de relatie van de Kerk met de hedendaagse wereld. Paus Johannes XXIII had zich al in zijn inaugurele rede op 11 oktober 1962 verzet tegen de "doemprofeten" die, "hoewel vervuld van religieuze ijver (...) rondgaan en beweren dat onze tijd, vergeleken met voorgaande eeuwen, volkomen slechter is; en ze gaan zelfs zover dat ze zich gedragen alsof ze niets van de geschiedenis kunnen leren" Paus Johannes XXIII - Toespraken - Gaudet Mater Ecclesia - Openingstoespraak Tweede Vaticaans Concilie (11 oktober 1962) : 15[[126|15]]. Vandaar de taak die aan de concilievaders werd toevertrouwd: "In de huidige stand van zaken, waarin de mensheid een nieuwe orde der dingen lijkt binnen te treden, moeten we veeleer de mysterieuze plannen van de Goddelijke Voorzienigheid zien, die in opeenvolgende tijden door de inspanningen van de mens worden verwezenlijkt, vaak boven hun verwachtingen, en die alles, zelfs ongunstige menselijke gebeurtenissen, wijselijk ten goede van de Kerk schikken" Paus Johannes XXIII - Toespraken - Gaudet Mater Ecclesia - Openingstoespraak Tweede Vaticaans Concilie (11 oktober 1962) : 17[[126|17]]

Drie jaar later erkende de afkondiging van Gaudium et Spes[575|+0] dit onderscheidingsvermogen als een essentieel element van de aard van de Kerk, en beschreef haar pastorale aard als constitutief: vandaar de definitie van "Pastorale Constitutie". Dit is geen naïef optimisme, maar een hernieuwde trouw aan het Mysterie van Christus, die, door mens te worden, ervoor koos ons leven te delen: Hij werd "in alle opzichten gelijk aan zijn broeders" (Heb. 2, 17) [b:Heb. 2, 17] Vgl: Heb. 4, 15 [[b:Heb. 4, 15]] en nam de gevolgen van de zonde op zich, stervend "als losprijs voor allen" (1 Tim. 2, 6) [b:1 Tim. 2, 6]. Deze deling met de mensheid is de weg die Christus van de Kerk vraagt; daarom opent de conciliaire Constitutie Gaudium et Spes[575|+0] met de verklaring dat de Kerk "de vreugden en hoop, het verdriet en de angsten van de mensen van deze tijd, vooral van de armen en van allen die lijden", als de hare ervaart. 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 1[[575|1]]

Het is een vorm van delen die ons oproept alle passiviteit en onverschilligheid te laten varen ten aanzien van de huidige gebeurtenissen, de geschiedenis en het leven van mensen, vooral in het licht van de snelle en ingrijpende veranderingen die we vandaag de dag meemaken. We kunnen geen onverschillige toeschouwers blijven; in plaats daarvan moeten we met ons hart luisteren, ons laten uitdagen en ons inzetten. Met Christus en gesteund door de kracht van zijn Geest, worden gelovigen geroepen om de moeilijkheden van hun broeders en zusters te delen, vooral diegenen die worden onderdrukt door onrecht, discriminatie en geweld. Immers, alleen door te delen en ons in te zetten kunnen we tot adequate antwoorden komen, altijd gesteund door de zekerheid dat "het lijden van deze tijd niet te vergelijken is met de heerlijkheid die ons geopenbaard zal worden" (Rom. 8, 18) [b:Rom. 8, 18].

In die zin opent nabijheid tot de mensheid de weg naar een dieper begrip van de gebeurtenissen en van de Openbaring zelf. Vanuit dit perspectief herinnert Gaudium et Spes[575|+0] aan de "permanente plicht van de Kerk om de tekenen van de tijd te onderzoeken en ze te interpreteren in het licht van het Evangelie." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 4[[575|4]]. Deze Conciliaire Constitutie riep de Kerk daarom op tot een blijvende inzet voor bekering, om te getuigen dat zij niet wordt gedreven door "enige aardse ambitie", maar "alleen hierop gericht is: onder leiding van de Troostende Geest het werk van Christus voort te zetten, die in de wereld kwam om te getuigen van de waarheid, om te redden en niet te veroordelen, om te dienen en niet gediend te worden." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 3[[575|3]]

Dit is in feite niet slechts een morele houding. Paus Franciscus herinnerde ons eraan dat voor de Kerk "de keuze voor de armen een theologische categorie is, vóórdat het een culturele, sociologische, politieke of filosofische categorie is. (...) We zijn geroepen om Christus in hen te ontdekken, onze stem te laten horen voor hun zaak, maar ook om hun vrienden te zijn, naar hen te luisteren, hen te begrijpen en de mysterieuze wijsheid te verwelkomen die God door hen met ons wil delen." Paus Franciscus - Postsynodale Apostolische Exhortaties - De vreugde van het Evangelie - Over de verkondiging van het Evangelie in de wereld van vandaag - Naar aanleiding van de Bisschoppensynode 2012 over de nieuwe evangelisatie (24 november 2013) : 198[[4984|198]]

Christelijk delen vereist dat we de realiteit omarmen en ook de tegenstrijdigheden blootleggen die het persoonlijke en sociale leven in de hedendaagse wereld kenmerken: bijvoorbeeld de wetenschappelijke en technologische vooruitgang, die voortdurend nieuwe mogelijkheden biedt, maar slechts voor sommigen, en die mensen niet altijd "in hun dienst kunnen stellen"; of een duidelijker begrip van de "wetten van het sociale leven", gepaard gaande met onzekerheid "over de richting die we eraan moeten geven"; of een grotere beschikbaarheid van "rijkdom, kansen en economische macht", die helaas, net als in de tijd van het Concilie, "een groot deel van de wereldbevolking (...) nog steeds laat lijden onder honger en armoede" 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 4[[575|4]]; of een gedeeld besef dat de toekomst van de planeet op het spel staat, en tegelijkertijd het onvermogen om egoïstische consumptie en de illusie dat oorlog een effectieve manier is om vrede te stichten, op te geven.

In een tijd die gekenmerkt wordt door ingrijpende veranderingen en verontrustende onevenwichtigheden, is de Kerk geroepen om de mensheid te dienen, te luisteren naar en de diepste vragen van het hart en de daarin levende verlangens te omarmen, en daarbij te wijzen op Christus als "de sleutel, het centrum en het doel van de hele menselijke geschiedenis." 2e Vaticaans Concilie - Constituties - De vreugde en de hoop - Pastorale Constitutie over de Kerk in de wereld van deze tijd (7 december 1965) : 10[[575|10]] Daarom moet in de Kerk, op elk niveau, in elk tijdperk, de barmhartige zelfverloochening van Christus werkelijkheid worden, die "de gelijkheid met God niet als iets beschouwde waaraan hij zich moest vastklampen, maar zichzelf ontledigde en de gedaante van een dienaar aannam (...) en gehoorzaam werd tot de dood, ja, tot de dood aan het kruis" (Fil. 2, 6-8) [b:Fil. 2, 6-8].

Geliefde broeders en zusters, mogen vreugde en hoop – gaudium et spes – de kenmerken zijn van een Kerk die het Evangelie verkondigt en ervan getuigt, en die de mannen en vrouwen van onze tijd nabij is.