De Eucharistische Heer aanbidden: "Laten wij knielen voor de God Die ons gemaakt heeft"

'Bron en hoogtepunt van het christelijk leven' — zo omschreef het Tweede Vaticaans Concilie de Eucharistie Lumen Gentium, 11[[617|11]], en zo heeft de Kerk van het begin af geloofd. Op dit grote hoogfeest van Corpus Christi 2026, en terwijl wij uitkijken naar het Internationaal Eucharistisch Congres[d:29] in Sydney in 2028, vieren wij het mysterie waaruit de Kerk haar leven put Ecclesia de Eucharistia, 1[[87|1]]: dat de Heer Jezus ons onder de eenvoudige tekenen van brood en wijn zijn vlees en bloed schenkt, zijn lichaam en ziel, zijn mensheid en godheid — alles wat Hij is, alles voor ons gegeven.

Maar wat betekent het dat God zichzelf met ons deelt? Hij deelt zijn liefde met ons, opdat wij gemeenschap kunnen hebben met de Drie-ene God en zijn heiligen; en zo stelt Hij ons in staat onze gezinnen en vrienden lief te hebben en te dienen, onze medemensen, zelfs vreemden. Hij deelt zijn leven met ons, zoals wij Hem ervaren die ons hart beweegt, uitdaagt en sterkt, bekeert en troost; en zo vormt Hij ons karakter en geeft Hij ons genade om meer te zijn en meer te doen dan wij ooit alleen zouden kunnen. Hij deelt zijn waarheid met ons, wanneer wij Hem waarnemen in de schepping en Hem ontvangen in de openbaring; en zo verlicht zijn wijsheid onze geest, stuurt onze wil en inspireert ons handelen, ook onze zending aan de mensheid.

God deelt zijn liefde, zijn leven en zijn waarheid met ons. Maar wij zijn niet louter geest, verstand en wil. Wij zijn lichamelijke wezens. En zo heeft de God die alles met ons wilde delen, ons vlees aangenomen (Joh. 1, 14)[b:Joh. 1, 14], en is Hij deelgenoot geworden van elk aspect van ons menselijk, lichamelijk bestaan, behalve de zonde (Heb. 4, 15)[b:Heb. 4, 15] — en biedt Hij zichzelf aan ons aan, niet slechts als een idee of een gevoel of een inspiratie, maar als een persoon die wij zelfs lichamelijk kunnen ontvangen. Hij giet zijn genade over ons en in ons door het water van het doopsel, de zalving met heilige olie in het Vormsel, de éénvleesverbintenis van het heilig Huwelijk, en bovenal in de heilige Eucharistie, waar het ware Lichaam en Bloed van Christus worden ontvangen in onze lichamen en zielen.

Het liturgische leven spreekt de hele mens aan, door alle zintuigen. Wij zien het heilige in de schoonheid van de liturgische handelingen, in de kerkelijke kunst en architectuur, in het 'aanschouwen' van het Lam Gods tijdens de mis of in de Eucharistische Aanbidding. Wij horen het heilige in het verkondigde en gepredikte Woord Gods, in de liturgische gebeden, in de heilige psalmen en gezangen. Wij raken het heilige aan in het water dat over ons gesprenkeld wordt, in het sacrament dat op onze handen en op onze tong wordt gelegd, in de aanraking van onze broeders en zusters bij de vredeswens. Wij ruiken het heilige in de wierook die opstijgt als gebed en aanbidding, in de geurige chrisma, in de dennengeur met Kerst en de palmtakken van de Goede Week. Wij proeven het heilige in het brood dat Christus' lichaam is geworden en in de wijn die zijn bloed is geworden. Al onze zintuigen worden aangesproken in de liturgie, en ook onze ledematen: wij staan, zitten, buigen, gaan in processie en knielen.

Van al deze lichamelijke houdingen drukt het knielen het meest ondubbelzinnig uit wat wij geloven over God en onze verhouding tot Hem. De Kerk nodigt ons uit om, wanneer het enigszins mogelijk is, een kniebuiging te maken aan het einde van de kerkbank, als wij Christus begroeten of gedag zeggen die aanwezig is in het Heilig Sacrament bij het binnenkomen en verlaten van de kerk. In Australië vraagt zij ons te knielen gedurende het gehele Eucharistisch Gebed, wanneer de Kerk haar geschiedenis en onze bestemming herdenkt, voor vele noden voorbede doet, het grote offer van Christus aan de Vader opdraagt en getuige is van hoe brood en wijn het Lichaam en Bloed van Christus worden. De Kerk roept ons ook op te knielen in aanbidding wanneer wij 'Zie het Lam Gods' horen, in dankzegging na de Communie, bij de Eucharistische Aanbidding en bij het Lof. Ook worden wij geroepen een teken van eerbied te maken voordat wij de heilige Communie ontvangen tijdens de Mis. Institutio Generalis Missalis Romani, 160[[1798|160]] Doorgaans wordt deze eerbied betuigd door diep te buigen, maar velen kiezen ervoor een kniebuiging te maken, of zelfs de communie knielend te ontvangen. Dit is een volkomen geldige mogelijkheid die in het huidige Missaal is voorzien. Gedurende vele eeuwen was knielen in de Latijnse Kerk de gewone houding voor de communie. Communiebanken, die in veel van onze kerken nog aanwezig zijn, herinneren aan dit eerbiedig gebruik. Evenzo maken wij een kniebuiging voor het mysterie van de Menswording bij het reciteren van de Geloofsbelijdenis op bepaalde feestdagen, bij de herdenking van de dood van Christus in het Passie-evangelie, of bij de kruisverering op Goede Vrijdag. Wellicht knielen wij ook bij een huwelijksaanzoek, bij het Vormsel, bij de absolutie, bij de Wijding, bij de Religieuze Professie, bij de Litanie van alle heiligen of bij bepaalde zegeningen. In het Tantum Ergo, gezongen bij het Lof van het Allerheiligst Sacrament, herinnert de heilige Thomas van Aquino ons eraan dat waar onze zintuigen en ons verstand tekortschieten voor zo groot een mysterie, geloof en lichaam moeten aanvullen door de knieën te buigen.

Uiteraard zijn gebedshoudingen deels een culturele aangelegenheid: sommige godsdiensten staan of maken diepe buigingen. En mensen hebben soms goede redenen om te staan of te zitten. Maar in de westerse Christenheid is het al vijftienhonderd jaar gebruikelijk om waar mogelijk te knielen voor privégebed, en al een millennium voor het openbaar gebed.

Sommigen vinden knielen vernederend - het kruipen van een slaaf, een teken van wanhoop, boete of zelfs zelfverachting. Zij beschouwen het als onwaardig voor kinderen Gods, of als strijdig met de moderne mentaliteit dat men 'voor niemand buigt'. Mogelijk werden op die grond knielbankjes uit kerkbanken en biechtstoelen verwijderd, en werden mensen zelfs aangespoord niet te knielen.

En toch heeft het knielen een lange geschiedenis bij ons. In de Schrift betekent knielen veel meer dan boete. Mozes wierp zich ter aarde voor de brandende braamstruik (Ex. 3, 1-6)[b:Ex. 3, 1-6]. Salomo knielde bij de inwijding van de Tempel (1 Kon. 8, 54; 2 Kron. 6, 13)[b:1 Kon. 8, 54; 2 Kron. 6, 13]. Daniël knielde om te bidden in de beslotenheid van zijn kamer (Dan. 6, 11)[b:Dan. 6, 11]. De Wijzen bogen diep voor de pasgeboren Koning (Mt. 2, 11)[b:Mt. 2, 11]. En de psalmist roept ons allen op hetzelfde te doen: 'Kom, laten wij buigen en neerknielen; laten wij knielen voor de Heer, onze Maker' (Ps. 95, 6)[b:Ps. 95, 6].

In het Nieuwe Testament is knielen voor Jezus gewoon en nooit vernederend. Doorgaans is het een houding van smeekbede, met name om genezing: de melaatse of de bloedende vrouw die genezing zoekt (Mc. 1, 40; Mc. 5, 33)[b:Mc. 1, 40; Mc. 5, 33] (Mt. 15, 30)[[b:Mt. 15, 30]], de ouder die smeekt voor zijn kind of de officier voor zijn knecht (Mc. 5, 22; Mc. 7, 25; Lc. 8, 41)[b:Mc. 5, 22; Mc. 7, 25; Lc. 8, 41]. (Hand. 9, 40)[[b:Hand. 9, 40]] Maria die treurt om de dood van haar broer Lazarus (Joh. 11, 32)[b:Joh. 11, 32]. Soms is het een gebaar van dankbaarheid, zoals wanneer de éne dankbare melaatse terugkeerde en voor Christus neerknielde (Lc. 17, 16)[b:Lc. 17, 16]; het woord dat de heilige Lucas daar gebruikt is εὐχαριστῶν, waaraan ons woord 'Eucharistie' ontleend is.

Knielen is ook een uitdrukking van ontzag en aanbidding: bij Petrus na de wonderbare visvangst (Lc. 5, 8)[b:Lc. 5, 8], bij de leerlingen bij de Gedaanteverandering (Mt. 17, 6)[b:Mt. 17, 6] (Joh. 18, 6)[[b:Joh. 18, 6]], bij de vrouw die Jezus' voeten zalft (Lc 7, 38v.)[b:Lc. 7, 38] (Joh. 12, 3v.)[b:Joh 11, 2; Joh. 12, 3], of bij hen die de Verrezen Heer ontmoetten (Mt 28:9). De heilige Paulus vat deze eerbied voor Christus samen in zijn Brief aan de Filippenzen: 'Opdat voor de naam van Jezus elke knie zich buige, in de hemel, op de aarde en onder de aarde' (Fil. 2, 10)[b:Fil. 2, 10].

In de nacht voor zijn lijden gaf Jezus een eucharistisch voorbeeld van knielen door knielend de voeten van zijn leerlingen te wassen (Joh. 13, 1)[b:Joh. 13, 1], en nadat Hij ons in de Eucharistie alles geschonken had, ging Hij de duisternis in om te bidden, knielend in doodsangst (Lc. 22, 41)[b:Lc. 22, 41], en vroeg Hij zijn leerlingen één uur met Hem te waken (Mc. 14, 37)[b:Mc. 14, 37]. Wanneer wij 'een heilig uur' bidden voor het Heilig Sacrament - of op zijn minst enkele heilige minuten - mogen wij minstens een deel van de tijd knielen, als een evangelische uitdrukking van dankbaarheid en vertrouwen, aanbidding en ontzag, berouw en nood, en innig samenzijn met Jezus.

Op dit Hoogfeest van Corpus Christi[d:346], en ter voorbereiding op het Internationaal Eucharistisch Congres, daag ik al onze gelovige geestelijken, religieuzen en leken uit:

-

Deel te nemen aan devotieoefeningen van de parochie en het aartsbisdom, zoals Aanbidding, Lof en processies

Ik vraag ook onze parochiegeestelijken:

Wij knielen in aanbidding of dankzegging, om te smeken om barmhartigheid en genezing - maar God laat ons niet voor altijd op onze knieën. Hij richt ons op en zendt ons uit. Jesaja knielde in ontzag voor de troon van God en hoorde de woorden: 'Wie zal ik zenden?'; en tot zijn eigen verbazing hoorde hij zichzelf antwoorden: 'Hier ben ik, Heer, zend mij' (Jes. 6, 8)[b:Jes. 6, 8]. Petrus viel op zijn knieën voor de Heer en hoorde: 'Wees niet bang; voortaan zult gij mensen vangen' (Lc. 5, 10)[b:Lc. 5, 10]. In Emmaüs herkenden de twee leerlingen de Heer in 'het breken van het brood' en onmiddellijk na die Eucharistie stonden zij op en keerden terug naar Jeruzalem om de Verrezen Christus te verkondigen (Lc. 24, 30-35)[b:Lc. 24, 30-35]. Bij de Hemelvaart wierpen de leerlingen zich in aanbidding voor Christus neer en kregen de opdracht op te staan en te gaan - 'Ga en maak alle volken tot mijn leerlingen; doop hen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en leer hun alles te onderhouden wat ik u heb opgedragen' (Mt. 28, 16-20)[b:Mt. 28, 16-20].

Aanbidding en zending zijn onlosmakelijk verbonden; eucharistisch gebed en een eucharistisch leven. Wij knielen om Hem te erkennen, en dan staan wij op om Hem bekend te maken. Heer, schenk ons de genade U eerbiedig te ontvangen, U waarlijk te aanbidden en U te dienen met vernieuwde harten.