Afrika-reis als teken van vrede en hoop

Dierbare broeders en zusters, goedemorgen en welkom!

Vandaag wil ik stilstaan bij de apostolische reis die ik van 13 tot 23 april heb gemaakt, met bezoeken aan vier Afrikaanse landen: Algerije, Kameroen, Angola en Equatoriaal-Guinea[d:574].

Vanaf het begin van mijn pontificaat leefde het verlangen om naar Afrika te reizen. Ik dank de Heer dat Hij mij deze gelegenheid heeft gegeven, zodat ik als herder het volk van God kon ontmoeten en bemoedigen. Tegelijk heb ik deze reis beleefd als een teken van vrede, in een tijd die getekend wordt door oorlogen en door ernstige en herhaalde schendingen van het internationaal recht. Mijn oprechte dank gaat uit naar de bisschoppen en de burgerlijke autoriteiten die mij hebben ontvangen, en naar allen die hebben meegewerkt aan de organisatie.

De Voorzienigheid heeft gewild dat de eerste etappe Algerije was, het land waar de plaatsen van Sint-Augustinus zich bevinden. Zo mocht ik opnieuw aansluiten bij de wortels van mijn spirituele identiteit, en tegelijk bruggen versterken die vandaag van groot belang zijn voor de wereld en de Kerk: de band met de vruchtbare tijd van de kerkvaders, de ontmoeting met de islamitische wereld en de verbondenheid met het Afrikaanse continent.

In Algerije heb ik een ontvangst ervaren die niet alleen respectvol, maar ook hartelijk was. Samen hebben wij mogen laten zien dat samenleven als broeders en zusters mogelijk is, ook wanneer mensen verschillende religies belijden, wanneer zij zich herkennen als kinderen van dezelfde barmhartige Vader. Het was ook een waardevolle gelegenheid om te leren van Sint-Augustinus. Zijn levensweg, zijn geschriften en zijn spiritualiteit maken hem tot een gids in het zoeken naar God en naar de waarheid. Zijn getuigenis blijft van grote betekenis, voor christenen en voor iedere mens.

In de drie daaropvolgende landen is de bevolking grotendeels christelijk. Ik werd er opgenomen in een sfeer van geloofsvreugde en warme gastvrijheid, gedragen door de rijke menselijke cultuur van Afrika. Zoals mijn voorgangers heb ook ik iets mogen ervaren van wat Jezus beleefde bij de menigten in Galilea: Hij zag hun honger en dorst naar gerechtigheid, sprak de zaligsprekingen uit en herkende hun geloof. Hij noemde hen zout van de aarde en licht van de wereld. (Mt. 5, 1-16)[[b:Mt. 5, 1-16]]

Het bezoek aan Kameroen bood mij de gelegenheid om de oproep tot verzoening en vrede te verdiepen, want ook dit land wordt helaas getekend door spanningen en geweld. Ik ben dankbaar dat ik naar Bamenda kon gaan, in het Engelstalige gebied, waar ik mensen heb aangemoedigd[9867] om samen te blijven bouwen aan vrede. Kameroen wordt vaak “Afrika in het klein” genoemd, vanwege de verscheidenheid en rijkdom van zijn natuur en hulpbronnen. Tegelijk weerspiegelt dit land ook de grote uitdagingen van het hele continent: de nood aan een rechtvaardige verdeling van rijkdom, de zorg om jongeren kansen te geven door corruptie te overwinnen, en de inzet voor een integrale en duurzame ontwikkeling. Dit vraagt om internationale samenwerking die vooruitziet en respectvol omgaat met de eigenheid van volkeren. Ik dank de Kerk in Kameroen en het hele volk voor de hartelijke ontvangst, en ik bid dat de geest van eenheid die tijdens mijn bezoek zichtbaar werd, levend blijft en richting geeft aan de toekomst.

De derde etappe bracht mij naar Angola, een groot land ten zuiden van de evenaar, met een lange christelijke traditie die teruggaat tot de Portugese aanwezigheid. Zoals zoveel Afrikaanse landen heeft Angola na de onafhankelijkheid een moeilijke periode doorgemaakt, gekenmerkt door een langdurige interne oorlog. In deze bewogen geschiedenis heeft God de Kerk geleid en gezuiverd, zodat zij steeds meer gericht werd op de dienst aan het Evangelie, op menselijke ontwikkeling, verzoening en vrede. Een vrije Kerk voor een vrij volk.

In het Mariabedevaartsoord van Mamã Muxima, wat “Moeder van het hart” betekent, heb ik het hart van het Angolese volk voelen kloppen. Tijdens de ontmoetingen heb ik met vreugde religieuzen van alle leeftijden gezien, als een levend teken van het Rijk van de hemel midden onder hun mensen. Ik heb catechisten ontmoet die zich volledig inzetten voor hun gemeenschappen. Ik zag gezichten van ouderen, getekend door moeite en lijden, en tegelijk open voor de vreugde van het Evangelie. Ik zag vrouwen en mannen dansen op het ritme van lofzangen tot de verrezen Heer, bron van een hoop die standhoudt, ook wanneer ideologieën en loze beloften teleurstellen.

Deze hoop vraagt om concrete inzet. De Kerk draagt de verantwoordelijkheid om, door haar getuigenis en door de moedige verkondiging van het Woord van God, de rechten van ieder mens te erkennen en ervoor te zorgen dat ze worden gerespecteerd. Met de burgerlijke autoriteiten van Angola, en ook met die van de andere bezochte landen, heb ik kunnen bevestigen dat de Katholieke Kerk deze bijdrage wil blijven leveren, vooral op het gebied van gezondheidszorg en onderwijs.

Het laatste land van de reis was Equatoriaal-Guinea, 170 jaar na de eerste evangelisatie. Met de wijsheid van de traditie en het licht van Christus heeft het volk van dit land zijn geschiedenis doorstaan. Tijdens mijn bezoek heeft het met grote overtuiging zijn verlangen uitgesproken om samen op weg te gaan naar een toekomst van hoop.

Wat ik heb meegemaakt in de gevangenis van Bata zal mij bijblijven. De gevangenen zongen luid een danklied aan God en aan de paus, en vroegen om gebed “voor hun zonden en hun vrijheid”. Ik had nog nooit zoiets gezien. Vervolgens baden zij samen met mij het Onze Vader, terwijl de regen neerstroomde. Het was een eenvoudig en krachtig teken van het Rijk van God. Onder diezelfde regen begon ook de ontmoeting met de jongeren in het stadion van Bata: een feest van christelijke vreugde, gedragen door getuigenissen van jongeren die in het Evangelie een weg hebben gevonden naar een vrije en verantwoordelijke groei. Deze ontmoeting vond haar hoogtepunt in de eucharistieviering van de volgende dag, die het bezoek aan Equatoriaal-Guinea en de hele apostolische reis op waardige wijze afrondde.

Dierbare broeders en zusters, voor de Afrikaanse volkeren is het bezoek van de paus een kans om hun stem te laten horen, hun vreugde te delen als volk van God en hun hoop uit te spreken op een toekomst met waardigheid voor ieder en voor allen. Ik ben dankbaar dat ik hun deze mogelijkheid heb kunnen bieden. Tegelijk dank ik de Heer voor wat zij mij hebben geschonken: een rijkdom die mijn hart en mijn dienstwerk blijvend zal dragen.