Geeft vorming aan leiders die zich inzetten voor het algemeen belang

Grootkanselier,
Geachte broeders in het episcopaat,
Eerwaarde rector,
Geachte leden van de faculteit,
Geachte studenten,
Geachte academische autoriteiten,
Dames en heren!

Het doet mij grote vreugde mij tot u te mogen richten aan de Katholieke Universiteit van Centraal-Afrika, een centrum van uitmuntendheid voor onderzoek, de overdracht van kennis en de vorming van zoveel jonge mensen. Ik spreek mijn dank uit aan de academische autoriteiten voor hun warme welkom en voor hun voortdurende inzet ten dienste van het onderwijs. Het is een bron van hoop dat deze instelling, die in 1989 werd opgericht door de Vereniging van Bisschoppenconferenties van Centraal-Afrika, mag dienen als een baken voor de Kerk en voor Afrika in haar zoektocht naar de waarheid, evenals in haar bevordering van gerechtigheid en solidariteit.

Vandaag de dag is het meer dan ooit noodzakelijk dat universiteiten – en des te meer katholieke instellingen voor hoger onderwijs – ware gemeenschappen van leven en onderzoek worden, die zowel studenten als professoren inwijden in een broederschap in kennis, "als een intrinsieke vereiste om in gemeenschap de vreugde van de Waarheid te ervaren en de betekenis en praktische implicaties ervan vollediger te waarderen. Vandaag de dag zijn onze verkondiging van het Evangelie en de leer van de Kerk geroepen om een cultuur van ontmoeting te bevorderen, in genereuze en open samenwerking met alle positieve krachten die bijdragen aan de groei van het universele menselijke bewustzijn. Een cultuur, zouden we kunnen zeggen, van ontmoeting tussen alle authentieke en vitale culturen, dankzij een wederzijdse uitwisseling van elkaars gaven in die stralende ruimte die is geopend door Gods liefde voor al zijn schepselen. Zoals paus Benedictus XVI opmerkte: 'De waarheid is in feite logos die dia-logos creëert, en daarmee communicatie en gemeenschap.' 4b[[6795|(4)]]

Inderdaad, in een tijd waarin velen in de wereld hun spirituele en ethische referentiepunten lijken te verliezen en gevangen zitten in individualisme, oppervlakkigheid en hypocrisie, onderscheidt de universiteit zich als een bevoorrechte plek van vriendschap, samenwerking en tegelijkertijd van innerlijkheid en reflectie. Vanaf haar oorsprong in de Middeleeuwen stelden haar stichters de Waarheid als doel. Ook vandaag nog worden professoren en studenten geroepen om de gezamenlijke zoektocht naar de waarheid te omarmen als zowel hun doel als hun levenswijze, want, zoals de heilige John Henry Newman schreef: "Alle ware beginselen stromen over van God, alle verschijnselen komen in Hem samen." Discourse II[[3919]]

Tegelijkertijd is wat Newman het "vriendelijke licht" noemde – dat wil zeggen "het licht van het geloof, verenigd met de waarheid van de liefde" – niet "vreemd aan de materiële wereld, want liefde wordt altijd beleefd in lichaam en geest; het licht van het geloof is een vleesgeworden licht dat uitstraalt vanuit het stralende leven van Jezus. Het verlicht ook de materiële wereld, vertrouwt op de inherente orde ervan en weet dat deze ons roept tot een steeds breder wordend pad van harmonie en begrip. De blik van de wetenschap profiteert dus van het geloof: het geloof moedigt de wetenschapper aan om voortdurend open te staan voor de werkelijkheid in al haar onuitputtelijke rijkdom. Het geloof wekt het kritische vermogen door te voorkomen dat onderzoek genoegen neemt met zijn eigen formules en helpt het te beseffen dat de natuur altijd groter is. Door verwondering te wekken voor het diepe mysterie van de schepping, verbreedt het geloof de horizonten van de rede om meer licht te werpen op de wereld die zich openbaart aan wetenschappelijk onderzoek." Lumen Fidei, 34[[4200|34]]

Beste vrienden, Afrika kan een fundamentele bijdrage leveren aan het verbreden van de te enge horizonten van een mensheid die worstelt om hoop te vinden. Op uw prachtige continent zijn onderzoekers in het bijzonder geroepen om zich open te stellen voor interdisciplinaire, internationale en interculturele perspectieven. Bovendien is er vandaag de dag een dringende noodzaak om na te denken over het geloof binnen het kader van hedendaagse culturele contexten en huidige uitdagingen, zodat de schoonheid en geloofwaardigheid ervan tot uiting kunnen komen in diverse omgevingen, met name in die welke het meest getekend zijn door onrecht, ongelijkheid, conflict en zowel materiële als spirituele achteruitgang.

De grootsheid van een natie kan niet uitsluitend worden afgemeten aan de overvloed aan natuurlijke hulpbronnen, noch aan de materiële rijkdom van haar instellingen. Geen enkele samenleving kan immers bloeien tenzij zij is gegrondvest op een oprecht geweten, gevormd in de waarheid. In die zin herinnert het motto van uw universiteit – "In dienst van waarheid en gerechtigheid" – u eraan dat het menselijk geweten, opgevat als het innerlijk heiligdom waar mannen en vrouwen zich aangetrokken voelen door de stem van God, de grond zelf is waarop rechtvaardige en stabiele fundamenten voor elke samenleving moeten worden gelegd. Het vormen van gewetens die vrij zijn en begiftigd met een heilige onrust is een noodzakelijke voorwaarde om het christelijk geloof te laten verschijnen als een volkomen menselijk voorstel. Een dergelijk geloof is in staat het leven van individuen en van de samenleving te transformeren, profetische verandering te inspireren in het licht van de tragedies en vormen van armoede van onze tijd, en een voortdurende zoektocht naar God aan te moedigen die nooit bevredigd is.

Het is inderdaad binnen het geweten dat moreel onderscheidingsvermogen wordt gevormd, waardoor we vrijelijk zoeken naar wat waar en rechtvaardig is. Wanneer het geweten ervoor zorgt dat het verlicht en juist gevormd wordt, wordt het de bron van een samenhangende manier van handelen, gericht op het goede, gerechtigheid en vrede.

In hedendaagse samenlevingen, en dus ook in Kameroen, zien we een uitholling van de morele waarden die ooit het gemeenschapsleven leidden. Als gevolg daarvan bestaat er vandaag de neiging om bepaalde praktijken die vroeger als onaanvaardbaar werden beschouwd, terloops goed te keuren. Deze dynamiek kan deels worden verklaard door sociale veranderingen, economische druk en politieke krachten die individueel en collectief gedrag bepalen. Christenen, en vooral jonge Afrikaanse katholieken, mogen niet bang zijn voor "nieuwe dingen". Jullie universiteit kan in het bijzonder pioniers van een nieuw humanisme vormen in de context van de digitale revolutie. Hoewel het Afrikaanse continent goed bekend is met de aantrekkelijke kanten ervan, kent het ook de donkere kant van de ecologische en sociale verwoesting die wordt veroorzaakt door de meedogenloze jacht op grondstoffen en zeldzame aardmetalen. Kijk niet de andere kant op: dit is een dienst aan de waarheid en aan de hele mensheid. Zonder deze veeleisende educatieve inspanning zal passieve aanpassing aan dominante paradigma's worden aangezien voor competentie, en het verlies van vrijheid voor vooruitgang.

Dit geldt des te meer in het licht van de verspreiding van kunstmatige-intelligentiesystemen, die onze mentaliteit en sociale omgevingen in toenemende mate vormgeven en doordringen. Zoals elke grote historische transformatie vraagt ook deze niet alleen om technische competentie, maar ook om een humanistische vorming die in staat is de logica achter de economie, ingebedde vooroordelen en machtsvormen die onze perceptie van de werkelijkheid bepalen, zichtbaar te maken. Binnen digitale omgevingen – die zijn gestructureerd om te overtuigen – wordt interactie zodanig geoptimaliseerd dat een echte ontmoeting overbodig wordt; het anders-zijn van personen in levende lijve wordt geneutraliseerd en relaties worden gereduceerd tot functionele reacties. Beste vrienden, jullie zijn echter echte personen! De schepping zelf heeft een lichaam, een adem, een leven waarnaar geluisterd moet worden en dat beschermd moet worden. Zij "zucht en lijdt" (vgl. Rom 8,22), net zoals ieder van ons.

Wanneer simulatie de norm wordt, verzwakt dit het menselijk vermogen tot onderscheiding. Als gevolg daarvan sluiten onze sociale banden zich in zichzelf, en vormen ze zelfreferentiële circuits die ons niet langer blootstellen aan de werkelijkheid. Zo komen we in bubbels terecht, ondoordringbaar voor elkaar. Omdat we ons bedreigd voelen door iedereen die anders is, raken we onwennig in ontmoetingen en dialoog. Op deze manier verspreiden polarisatie, conflict, angst en geweld zich. Wat op het spel staat is niet louter het risico op dwaling, maar een transformatie in onze relatie met de waarheid zelf.

Juist op dit gebied is de katholieke universiteit geroepen om een verantwoordelijkheid van de hoogste orde op zich te nemen. Zij draagt immers niet alleen gespecialiseerde kennis over, maar vormt geesten die in staat zijn tot onderscheidingsvermogen en harten die openstaan voor liefde en dienstbaarheid. Bovenal bereidt zij toekomstige leiders, ambtenaren, beroepsbeoefenaars en andere actoren in de samenleving voor om de hun toevertrouwde verantwoordelijkheden integer uit te voeren, hun taken oprecht te vervullen en hun handelen te plaatsen binnen een ethisch kader ten dienste van het algemeen welzijn.

Beste zonen en dochters van Kameroen, beste studenten, in het licht van de begrijpelijke neiging tot migratie – die iemand kan doen geloven dat elders een betere toekomst wellicht gemakkelijker te vinden is – nodig ik u allereerst uit om hierop te reageren met een vurig verlangen om uw land te dienen en de kennis die u hier verwerft in te zetten ten behoeve van uw medeburgers. Dit is de bestaansreden van uw universiteit, die vijfendertig jaar geleden werd opgericht om zielzorgers en maatschappelijk geëngageerde leken op te leiden: dit zijn de getuigen van wijsheid en gerechtigheid die het Afrikaanse continent nodig heeft.

In dit verband wil ik een uitspraak van de heilige Johannes Paulus II in herinnering brengen: de katholieke universiteit is "geboren uit het hart van de Kerk" Ex corde Ecclesiae, 1[[4623|1]] en deelt in haar missie om de waarheid te verkondigen die ons bevrijdt. Deze bewering verwijst in de eerste plaats naar een intellectuele en spirituele noodzaak: het zoeken naar de waarheid in al haar dimensies, in de overtuiging dat geloof en rede niet tegenover elkaar staan, maar elkaar juist ondersteunen. Bovendien herinnert het ons eraan dat docenten en studenten van de universiteit betrokken zijn bij de taak van de Kerk om "het goede nieuws van Christus aan allen te verkondigen, in dialoog met de verschillende wetenschappen en ten dienste van een dieper begrip en een betere toepassing van de waarheid in het leven van individuen en de samenleving." Veritatis Gaudium, (5)[[6795|(5)]]

Geconfronteerd met de uitdagingen van onze tijd neemt de katholieke universiteit een unieke en onvervangbare positie in. Laten we in dit verband stilstaan bij de pioniers van deze instelling, die de fundamenten hebben gelegd waarop u vandaag bouwt. Onder hen herinner ik mij in het bijzonder de eerwaarde Barthélemy Nyom, die gedurende het grootste deel van de jaren negentig rector was. Neem een voorbeeld aan hen en houd altijd goed voor ogen dat deze universiteit, naast het overbrengen van kennis en het aanleren van beroepsvaardigheden, ernaar streeft bij te dragen aan de integrale vorming van de mens. Geestelijke en menselijke begeleiding vormt een essentieel onderdeel van de identiteit van de katholieke universiteit. Door middel van spirituele vorming, initiatieven van de universiteitspastoraal en momenten van bezinning worden de studenten uitgenodigd om hun innerlijk leven te verdiepen en hun inzet in de samenleving te richten in het licht van authentieke en solide waarden. Op deze manier, beste studenten, leren jullie bouwers te worden van de toekomst van jullie respectieve landen en van een rechtvaardigere en menselijkere wereld.

Beste docenten, uw rol is cruciaal. Daarom moedig ik u aan om de waarden die u wilt overbrengen in praktijk te brengen, in de eerste plaats rechtvaardigheid en billijkheid, integriteit, dienstbaarheid en verantwoordelijkheid. Afrika en de wereld hebben behoefte aan mensen die zich inzetten om volgens het Evangelie te leven en hun vaardigheden in dienst te stellen van het algemeen welzijn. Verraad dit nobele ideaal niet! Wees niet alleen intellectuele gidsen, maar ook voorbeelden wier wetenschappelijke nauwkeurigheid en persoonlijke eerlijkheid het geweten van uw studenten vormen. Afrika moet namelijk bevrijd worden van de plaag van corruptie. En voor een jongere moet dit bewustzijn al tijdens de vormingsjaren worden versterkt, dankzij de morele strengheid, de onbaatzuchtigheid en de consistentie in het leven van zijn opvoeders en leraren. Leg dag na dag de onmisbare fundamenten voor de opbouw van een samenhangende morele en intellectuele identiteit. Door de waarheid te getuigen, vooral tegenover de illusies van ideologie en trends, creëert u een omgeving waarin academische uitmuntendheid op natuurlijke wijze samengaat met menselijke rechtschapenheid.

Dames en heren, de belangrijkste deugd die de universitaire gemeenschap moet bezielen, is nederigheid. Wat onze rol en onze leeftijd ook mogen zijn, we moeten altijd onthouden dat we allemaal discipelen zijn, dat wil zeggen medestudenten van één Meester, die de wereld zo liefhad dat Hij Zijn leven gaf. Ik dank u en zegen u van harte!