2. De Kerk, een zichtbare en spirituele realiteit

Dierbare broeders en zusters, goedemorgen en welkom! Vandaag gaan we verder met onze verkenning van de conciliaire constitutie Lumen Gentium[617], een dogmatische constitutie over de Kerk.

In het eerste hoofdstuk, dat in de eerste plaats bedoeld is om de vraag te beantwoorden wat de Kerk is, wordt zij beschreven als een "complexe realiteit." Lumen Gentium, 8[[617|8]] Nu vragen we ons af: waaruit bestaat deze complexiteit? Sommigen zouden kunnen antwoorden dat de Kerk complex is omdat ze 'ingewikkeld' is en daarom moeilijk uit te leggen; anderen zouden kunnen denken dat haar complexiteit voortkomt uit het feit dat ze een instelling is met een tweeduizendjarige geschiedenis, met kenmerken die verschillen van die van andere sociale of religieuze groeperingen. In het Latijn duidt het woord 'complex' echter eerder op de ordelijke vereniging van verschillende aspecten of dimensies binnen dezelfde realiteit. Om deze reden kan Lumen Gentium[617] bevestigen dat de Kerk een goed georganiseerd lichaam is, waarin de menselijke en goddelijke dimensies naast elkaar bestaan zonder scheiding en zonder verwarring.

De eerste dimensie is onmiddellijk waarneembaar, in die zin dat de Kerk een gemeenschap is van mannen en vrouwen die de vreugde en de strijd van het Christendom delen, met hun sterke en zwakke punten, die het Evangelie verkondigen en een teken worden van de aanwezigheid van Christus die ons begeleidt op onze levensweg. Maar dit aspect – dat ook duidelijk zichtbaar is in haar institutionele organisatie – volstaat niet om de ware aard van de Kerk te beschrijven, want zij heeft ook een goddelijke dimensie. Deze laatste bestaat niet in een ideale volmaaktheid of spirituele superioriteit van haar leden, maar in het feit dat de Kerk voortkomt uit Gods plan voor de mensheid, dat in Christus is verwezenlijkt.

Daarom is de Kerk tegelijkertijd een aardse gemeenschap en het mystieke lichaam van Christus, een zichtbare vergadering en een spiritueel mysterie, een realiteit die aanwezig is in de geschiedenis en een volk dat op weg is naar de hemel. Lumen Gentium, 8[[617|8]] Catechismus van de Katholieke Kerk, 771[[1|771]]

De menselijke en goddelijke dimensies integreren zich harmonieus, zonder dat de ene de andere overschaduwt; zo leeft de Kerk in deze paradox. Zij is een realiteit die zowel menselijk als goddelijk is, die de zondige mens verwelkomt en hem naar God leidt.

Om deze kerkelijke toestand te verduidelijken, verwijst Lumen Gentium[617] naar het leven van Christus. Degenen die Jezus op de wegen van Palestina ontmoetten, ervoeren immers zijn menselijkheid, zijn ogen, zijn handen, de klank van zijn stem. Degenen die besloten hem te volgen, werden juist geraakt door de ervaring van zijn gastvrije blik, de aanraking van zijn zegenende handen, zijn woorden van bevrijding en genezing. Tegelijkertijd stelden de discipelen zich door die Man te volgen open voor een ontmoeting met God. Het vlees van Christus, zijn gezicht, zijn gebaren en zijn woorden maken de onzichtbare God immers zichtbaar.

In het licht van de realiteit van Jezus kunnen we nu terugkeren naar de Kerk: als we haar van dichtbij bekijken, ontdekken we een menselijke dimensie die bestaat uit echte mensen, die soms de schoonheid van het Evangelie laten zien en soms worstelen en fouten maken, net als iedereen. Maar juist door haar leden en haar beperkte aardse aspecten worden de aanwezigheid van Christus en zijn verlossende werking zichtbaar. Zoals Benedictus XVI zei, is er geen tegenstelling tussen het Evangelie en het instituut; integendeel, de structuren van de Kerk dienen juist voor de "verwezenlijking en concretisering van het Evangelie in onze tijd." Paus Benedictus XVI,...Paus Benedictus XVI, Toespraak tot de Zwitserse bisschoppen, 9 november 2006 Een ideale en zuivere Kerk, los van de aarde, bestaat niet; er is slechts de ene Kerk van Christus, belichaamd in de geschiedenis.

Dit is wat de heiligheid van de Kerk uitmaakt: het feit dat Christus in haar woont en zich blijft geven door de kleinheid en kwetsbaarheid van haar leden. Als we nadenken over dit eeuwige wonder dat in haar plaatsvindt, begrijpen we 'Gods methode': Hij maakt zich zichtbaar door de zwakheid van de schepselen en blijft zich openbaren en handelen. Om deze reden spoort paus Franciscus ons in Evangelii Gaudium[4984] aan om te leren "onze sandalen uit te trekken voor de heilige grond van de ander (Ex. 3, 5)[[b:Ex. 3, 5]]" Evangelii Gaudium, 169[[4984|169]] Dit stelt ons ook vandaag nog in staat om de Kerk op te bouwen: niet alleen door haar zichtbare vormen te organiseren, maar door dat spirituele bouwwerk dat het lichaam van Christus is, op te bouwen door middel van gemeenschap en naastenliefde onder elkaar.

Naastenliefde zorgt er immers voortdurend voor dat de Verrezene aanwezig is. "Als we maar allemaal onze gedachten konden laten rusten op dat ene ding, naastenliefde! Het is namelijk het enige dat alle dingen overtreft, en zonder dat alle dingen niets waard zijn, en dat alle dingen naar zich toe trekt, waar het ook is." 354, 6, 6[[80]]