1. De liturgie in het mysterie van de Kerk

Dierbare broeders en zusters, goedemorgen en welkom! Vandaag beginnen wij met een reeks catecheses over het eerste document dat door het Tweede Vaticaans Concilie werd afgekondigd als de constitutie over de heilige liturgie Sacrosanctum Concilium[570].

Bij het opstellen van deze constitutie wilden de concilievaders niet alleen een hervorming van de riten doorvoeren, maar de Kerk brengen tot een diepere beschouwing van de levende band die haar vormt en verenigt: het mysterie van Christus. De liturgie raakt immers het hart van dit mysterie. Zij is tegelijk de ruimte, de tijd en de werkelijkheid waarin de Kerk van Christus haar leven ontvangt. In de liturgie “voltrekt zich het werk van onze verlossing” Sacrosanctum Concilium, 2[[570|2]], waardoor wij een uitverkoren geslacht worden, een koninklijk priesterschap, een heilige natie, een volk dat God zich heeft verworven. (1 Pt. 2, 9)[[b:1 Pt. 2, 9]]

Het drievoudige vernieuwingsproces – bijbels, geïnspireerd door de kerkvaders en liturgisch – dat de Kerk in de twintigste eeuw heeft doorkruist, heeft duidelijk gemaakt dat het mysterie waarover hier gesproken wordt geen duistere werkelijkheid aanduidt, maar Gods heilsplan dat van eeuwigheid verborgen lag en in Christus werd geopenbaard, zoals de heilige Paulus schrijft. (Ef. 3, 3-6)[[b:Ef. 3, 3-6]] Dat is het christelijk mysterie: het paasmysterie van Christus, zijn lijden, dood, verrijzenis en verheerlijking. Juist in de liturgie wordt dit mysterie sacramenteel tegenwoordig gesteld, zodat wij telkens wanneer wij samenkomen “in zijn naam” (Mt. 18, 20)[b:Mt. 18, 20], worden ondergedompeld in dit mysterie.

Christus zelf is het innerlijk beginsel van het mysterie van de Kerk, het heilige volk van God, geboren uit zijn doorboorde zijde aan het kruis. In de heilige liturgie blijft Hij handelen door de kracht van de heilige Geest. Hij heiligt de Kerk, zijn bruid, en verenigt haar met zijn offer aan de Vader. Hij oefent zijn unieke priesterschap uit: aanwezig in het verkondigde Woord, in de sacramenten, in de bedienaren die celebreren, in de verzamelde gemeenschap en op de hoogste wijze in de Eucharistie. vgl: Sacrosanctum Concilium, 7[[[570|7]]]

Zo ontvangt de Kerk volgens de heilige Augustinus, wanneer zij de Eucharistie viert, “het Lichaam van de Heer en wordt zij wat zij ontvangt”: het Lichaam van Christus, “een woonplaats van God door de Geest” (Ef. 2, 22)[b:Ef. 2, 22]. Dat is “het werk van onze verlossing”, waardoor wij aan Christus gelijkvormig worden en opgebouwd worden in gemeenschap.

In de heilige liturgie wordt deze gemeenschap verwezenlijkt “door middel van de riten en de gebeden.” Sacrosanctum Concilium, 48[[570|48]] De rituele vorm van de Kerk drukt haar geloof uit – volgens het bekende gezegde lex orandi, lex credendi – en vormt tegelijk haar identiteit. Het verkondigde Woord, de viering van het sacrament, de gebaren, de stiltes en zelfs de ruimte zelf geven gestalte aan het volk dat door de Vader wordt samengeroepen: het Lichaam van Christus, tempel van de Heilige Geest. Zo wordt iedere viering een ware openbaring van de biddende Kerk, zoals de heilige Johannes Paulus II in herinnering bracht. Vicesimus Quintus Annus, 9[[1125|9]]

Wanneer de liturgie ten dienste staat van het mysterie van Christus, begrijpen wij waarom zij werd omschreven als “het hoogtepunt waarnaar het handelen van de Kerk streeft en tegelijk de bron waaruit heel haar kracht voortkomt.” Sacrosanctum Concilium, 10[[570|10]] Het handelen van de Kerk beperkt zich uiteraard niet tot de liturgie alleen, maar alles wat de Kerk doet – de verkondiging, de dienst aan de armen, de begeleiding van menselijke situaties – mondt hierin uit.

Tegelijk ondersteunt de liturgie de gelovigen doordat zij hen steeds opnieuw binnenleidt in het Paasmysterie van de Heer. Door de verkondiging van het Woord, de viering van de sacramenten en het gemeenschappelijk gebed worden zij versterkt, bemoedigd en vernieuwd in hun geloof en hun zending. De deelname van de gelovigen aan de liturgische handeling is daarom tegelijk innerlijk en uiterlijk.

Die deelname vraagt ook om een concrete vertaling in het dagelijkse leven, in een geestelijke en ethische dynamiek waarbij de gevierde liturgie zichtbaar wordt in het bestaan van de gelovigen. Zo wordt ons leven een “levend, heilig en God welgevallig offer”, waardoor onze “geestelijke eredienst” werkelijkheid wordt (Rom. 12, 1)[b:Rom. 12, 1].

Op die manier “bouwt de liturgie dagelijks hen die in de Kerk zijn op tot een heilige tempel in de Heer” Sacrosanctum Concilium, 2[[570|2]], en vormt zij een gemeenschap die openstaat voor allen. De liturgie wordt immers gedragen door de heilige Geest, voert ons binnen in het leven van Christus, maakt ons tot zijn Lichaam en wordt in al haar dimensies een teken van de eenheid van heel de mensheid in Christus. Zoals paus Franciscus zei: “De wereld weet het nog niet, maar allen zijn uitgenodigd op het bruiloftsmaal van het Lam” (Apok. 19, 9)[b:Apok. 19, 9]. Desiderio Desideravi, 5[[8667|5]]

Dierbaren, laten wij ons innerlijk vormen door de riten, de symbolen, de gebaren en vooral door de levende aanwezigheid van Christus in de liturgie. In de komende catecheses zullen wij daar verder op ingaan.